fovos5

Παρουσιάζουμε μια εργασία σε 6 μέρη που έγινε στο 11ο λύκειο Ηρακλείου και αφορά τον φόβο.

Συνέχεια από μέρος Δ

ΘΕΜΑ Ο φόβος ως αιτία παράλυσης ή (και) παρακίνησης του ανθρώπου.

ΣΤΟΧΟΣ Να αντιληφθούμε πότε ο φόβος μας παρακινεί να ενεργήσουμε σε κάτι που είμαστε αντίθετοι και πότε μας παραλύει.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Ο φόβος είναι ένα βασικό συναίσθημα του ανθρώπου. Είναι ένας μηχανισμός προστατευτικού χαρακτήρα, μια φυσιολογική αμυντική αντίδραση του οργανισμού χωρίς να απαιτείται συνειδητή σκέψη. Ο φόβος πρέπει να διακρίνεται από τη σχετική συναισθηματική κατάσταση του άγχους το οποίο εκδηλώνεται σαν εσωτερική ένταση και το οποίο συνήθως συμβαίνει χωρίς την ύπαρξη οποιασδήποτε εξωτερικής απειλής, απειλής μάλιστα που γίνεται αντιληπτής ως ανεξέλεγκτης ή αναπόφευκτης. Πρέπει επίσης να διαχωρίσουμε τον Φόβο από τον Τρόμο. Είναι δύο διαφορετικές έννοιες που πολλές φορές επιτυγχάνουν παρόμοια αποτελέσματα αλλά στην περίπτωση του Τρόμου συνήθως αυτά είναι καταστροφικά.

Ο Τρόμος θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι ένα στιγμιαίο συναίσθημα που προκαλείται από ένα ερέθισμα. Εν αντιθέσει ο Φόβος είναι ένα αίσθημα διάρκειας. Χαράζεται μέσα μας και χρειαζόμαστε αρκετά μεγάλο ψυχικό σθένος για να τον ξεπεράσουμε. Συνήθως ο τρόμος είναι ένα παράγωγο του φόβου το οποίο το συναντάμε σαν πρόλογο του. Μετά από ένα γεγονός το οποίο είχε σαν αποτέλεσμα να τρομάξουμε, είναι πολύ πιθανόν ανάλογα και την εμπειρία, αυτό που μας τρόμαξε να χαραχθεί μέσα μας δημιουργώντας μας έτσι μία φοβία. Από μία άλλη άποψη, ο τρόμος είναι το κρεσέντο του φόβου. Είναι εκείνο το ξέσπασμα με το οποίο ο φοβισμένος άνθρωπος πλέον κάνει αρκετά εμφανές, την ψυχολογική κατάσταση στην οποία έχει εισέλθει. Ο τρόμος είναι πλέον στις μέρες μας άρρηκτα συνδεδεμένος με τον πανικό.

Στην περίπτωση της συναισθηματικής κατάστασης του φόβου έχουμε να κάνουμε σχεδόν πάντα με μελλοντικά γεγονότα, με καταστάσεις ή συμπεριφορές τις οποίες μπορούμε να διαφύγουμε ή να αποφύγουμε. Ο φόβος θα μπορούσε επίσης να είναι μια στιγμιαία αντίδραση σε κάτι που συμβαίνει στο παρόν. Όταν όμως ο φόβος συνεχίζει να υφίσταται, ενώ δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος και σε καταστάσεις υπερβολικού στρες, τότε μετατρέπεται σε φοβία και γίνεται εμπόδιο στην φυσιολογική αντιμετώπιση της καθημερινότητας του ατόμου. Η φοβία είναι ένας επίμονος και παράλογος φόβος κάποιου συγκεκριμένου αντικειμένου ή κατάστασης, που έχει ως αποτέλεσμα την επιθυμία αποφυγής αυτού αντικειμένου που στην πραγματικότητα δεν αποτελεί σπουδαία πηγή κινδύνου.

Η διαχείριση του φόβου έχει γίνει όχι μόνο βασικό πολιτικό διακύβευμα αλλά και συγκεκριμένο εργαλείο άσκησης πολιτικής στις μέρες μας. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι η ίδια η άνοδος των οικολογικών ευαισθησιών θα στηριχθεί σε μια αποκαλυπτική αντίληψη των οικολογικών κινδύνων και καταστροφών. Στο ίδιο πλαίσιο μπορεί κανείς να δει ήδη από τη δεκαετία του 1970 και την κρίση του Κράτους – Πρόνοιας, την ολοένα και κλιμακούμενη ενασχόληση με το φόβο της εγκληματικότητας σε επάλληλα κύματα σε μια σειρά από σχηματισμούς, έχοντας ως επακόλουθο και αντίστοιχες τομές στην αντι-εγκληματική πολιτική, αλλά και συγκεκριμένες μαζικές κοινωνικές πρακτικές, από τη φυγή προς τα προάστια έως τις περιφραγμένες κοινότητες (gatedcommunities). Είχε προηγηθεί βέβαια και ο άλλος μεγάλος «φόβος» για τις δυτικές κοινωνίες, αυτός του «κόκκινου κινδύνου», που όμως ήδη από το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1960 είχε μετριαστεί είτε λόγω της ύφεσης του Ψυχρού Πολέμου, είτε εξαιτίας του κοινωνικού και πολιτικού ριζοσπαστισμού. Όμως, δεν ισχύει το ίδιο και για τον άλλο κλιμακούμενο μετά τις αρχές τις δεκαετίας του 1990 γεωπολιτικό φόβο, την τρομοκρατία.Ο φόβος λοιπόν είναι ένα συναίσθημα, που όλοι έχουμε σε μικρό ή μεγάλο βαθμό.

Η ύπαρξη του είναι συχνά απαραίτητη, καθώς μας βοηθάει στο να ελέγχουμε και να μετριάζουμε τις πράξεις μας, όπως επίσης, και στο να συνειδητοποιούμε τον κίνδυνο. Ενεργοποιούνται τα αντανακλαστικά μας, και πετυχαίνουμε την αποφυγή αυτού του κινδύνου.Αυτό, φυσικά, δε σημαίνει πως ο φόβος προκαλεί μόνο καλό. Η ωφέλεια του στηρίζεται στο σωστό ποσοστό και την κατάλληλη παρουσία του. Με λίγα λόγια, όποιος φοβάται υπερβολικά, υπάρχει κίνδυνος να καταλήξει ψυχολογικά άρρωστος.

Ο πάσχων φοβάται ότι θα φοβηθεί το ο,τιδήποτε και, τελικά, τρελαίνεται, παραλύει. Ακόμη, η παρουσία φόβου σε ακατάλληλες στιγμές ή σε εντελώς απλές περιστάσεις οδηγεί, επίσης, σε πανικό.Ο μηχανισμός που μπορούμε άμεσα να συνδέσουμε με τον Φόβο, είναι η άμυνα και η αυτοπροστασία. Όταν αισθανόμαστε Φόβο, το σώμα μας προετοιμάζεται και μας ενημερώνει ότι για κάποιο λόγο απειλούμαστε. Πριν αναπτύξουμε αρκετά τη νοημοσύνη και τη λογική μας, αυτό το αίσθημα αρκούσε για να μας βγάλει από πολλούς μπελάδες. Ένας περίεργος ήχος και τα πόδια μας είχαν την εντολή να τρέξουν γρήγορα και να αποφύγουν την περίπτωση επίθεσης από κάποιο αρπαχτικό. Το κοίταγμα προς τα κάτω από ένα ψηλό σημείο, μας δημιουργούσε φόβο και έτσι ποτέ δεν θα πηδούσαμε κάτω, οπότε αποφεύγαμε να χτυπήσουμε σοβαρά με κίνδυνο την ζωή μας. Όμως ο φόβος, σήμερα, και ειδικά ο φόβος που έχει να κάνει με γεγονότα που δεν σχετίζονται με την άμεση επιβίωσή μας, ίσως είναι ένα πλέον ζημιογόνο και ξεπερασμένο χαρακτηριστικό…

Η δεύτερη λειτουργία του φόβου είναι ότι αυτός σχετίζεται και με την εμπειρία! Όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με μία εμπειρία πρωτόγνωρη, η οποία δεν μας έχει ξανά συμβεί στην ζωή μας, ούτε την έχουμε αναγνωρίσει κάπου αλλού, τότε η λογική μας είναι αδύναμη. Η λογική λειτουργεί με δεδομένα, και όταν αυτά απουσιάζουν, τα ένστικτα παίρνουν τα ηνία.

Ο φόβος είναι ένα αρχέγονο ανθρώπινο συναίσθημα το οποίο συχνά χρησιμοποιείται από αυτούς που προσπαθούν να ελέγξουν τον όχλο. Ο άνθρωπος μπορεί να κάνει υπέροχα αλλά και πολύ απαίσια πράγματα όταν παρακινείται από το φόβο.Είναι το βασικό ένστικτο επιβίωσης το οποίο μπορεί να συνοψιστεί στην πρόταση « Καλύτερα να προσέχω γιατί μπορεί να μου κάνεις κακό». Ο φόβος δε βασίζεται στη λογική και είναι απο τις καλύτερες τεχνικές που χρησιμοποιουν οι προπαγανδιστές. Στηριζόμενοι στους ανθρώπινους φόβους που παρουσιάζονται με μια εξαιρετικά μεγάλη ποικιλία ( ξενοφοβία , φόβος της τρομοκρατίας , οικονομική κρίση , οικολογικές καταστροφές, ασθένειες, υπερπληθυσμός , παραβίαση της ιδιωτικής ζωής , διακρίσεις παντώς είδους) και σε συνδοιασμό με την ανασφάλεια που δημιουργείται ή οποία πολλαπλασιάζει το φόβο , προσπαθούν να τους εγκαταστήσουν μόνιμα για να μπορουν να ελέγξουν καλύτερα τις ανθρώπινες μάζες. Στην προσπάθεια αυτή εκμεταλλεύονται συχνά και τη γενική άγνοια που επικρατεί για τα συγκεκριμένα θέματα.

Ο φόβος είναι ένα απο τα πιο εξουθενωτικά ανθρώπινα συναισθήματα. Ο άνθρωπος που φοβάται μπορεί να κάνει τα πάντα , μπορεί να πει τα πάντα , δέχεται τα πάντα ή απορρίπτει τα πάντα , εαν αυτό τον κάνει να αισθάνεται πιο ασφαλής για τον ίδιο του τον εαυτό , την οικογένειά του ή τη χώρα του . Ο φόβος λειτουργεί σαν φυλακτό . Το άτομο που φοβάται ελέγχεται ευκολότερα. Παραδίνει τα όπλα και την ελευθερία του πεπεισμένος πως το κάνει για το δικό του καλό για τη δική του ασφάλεια. Πείθεται να παραδώσει την ελευθερία του εθελοντικά. Τόσο μεγάλη είναι η δύναμη του ελέγχου με το φόβο.

Κάποιοι υποστηρίζουν πως το κίνητρο μέσω του φόβου χρησιμοποιείται γιατί είναι πολύ δυνατό και έχει άμεσα αποτελέσματα. Το άτομο παρακινείται να δράσει λόγω του ότι φοβάται πως αν δεν προβεί στη συγκεκριμένη δράση θα έχει άσχημες συνέπειες. Το κακό με το κίνητρο του φόβου είναι πως παρακινεί για δράση μόνο για όσο υπάρχει ο συγκεκριμένος φόβος. Όταν ο φόβος είναι πια παρελθόν η δράση παύει να υφίσταται. Δεν παρέχει λοιπόν μόνιμη λύση.

Συχνά όμως ο φόβος μετατρέπεται σε κάτι το οποίο με τίποτα δεν μπορεί να ελεγχθεί. Τότε είναι ικανό να παραλύσει κάθε αντίδραση του ατόμου. Κάθε άνθρωπος – ανεξαρτήτου ηλικίας, κοινωνικής ή οικονομικής κατάστασης – κατέχεται από φόβο. Ο φόβος είναι ένα πολύ δυνατό συναίσθημα. Bημιουργεί μεγάλη εσωτερική ένταση και μπορεί να μας παραλύσει. Τότε αναπόφευκτα μας οδηγεί σε μη συνετές αποφάσεις και λανθασμένες οικονομικές επιλογές.

Ο συναισθηματικός φόβος είναι πολλές φορές πιο έντονος και πιο δύσκολος να ξεπεραστεί από το φυσικό πόνο. Κι’ ενώ κάποιος λογικός φόβος είναι απόλυτα δικαιολογημένος – ακόμη και απαραίτητος για την επιβίωση μας – σε υπερβολικό όμως βαθμό μπορεί να φθάσει στη νευρωτική κατάσταση της φοβίας.

Οι ψυχολόγοι περιγράφουν τη φοβία σαν ένα επίμονο και έντονο φόβο – συνήθως παράλογο και μη ρεαλιστικό – για συγκεκριμένα πρόσωπα, αντικείμενα ή καταστάσεις. Συνοδεύεται από την επιτακτική ανάγκη διαφυγής ή απομάκρυνσης από το ερέθισμα που προκαλεί το φόβο. Εκδηλώνεται με ταχυπαλμίες, δύσπνοια, κρύο ιδρώτα, ακόμη και λιποθυμικές τάσεις. Συνήθως προέρχεται από το άγχος που είναι βαθιά ριζωμένο στο υποσυνείδητο μας και μας κάνει ευάλωτους στη στενοχώρια.

Σε άρθρο που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΤΙΜΕ τον Απρίλιο του 2001, υποστηρίζεται πως ο σημερινός άνθρωπος καταδυναστεύεται από 280 διαφορετικές φοβίες. Οι πιο γνωστές έχουν σχέση με κλειστούς χώρους, ταξίδια, ατυχήματα, αρρώστιες, θάνατο, φάρμακα ή ζώα. Άλλες αφορούν τη μοναξιά, το γάμο, τις αλλαγές ζωής, τη λήψη σοβαρών αποφάσεων ή ακόμη και τις αναμνήσεις.

Ο φόβος του θανάτου είναι η ρίζα κάθε φοβίας. Το άτομο που κατέχεται από φοβίες είναι συνήθως απαισιόδοξο, κάνει αρνητικές σκέψεις και δυσκολεύεται να πάρει αποφάσεις. Συνήθως γκρινιάζει με το παραμικρό και δραματοποιεί κάθε αναποδιά που του συμβαίνει.

Γιατί όμως ο φόβος επηρεάζει τη ζωή μας σε τέτοιο βαθμό; Το πρόβλημα ξεκινά από τη παιδική μας ηλικία. Το υπερπροστατευτικό περιβάλλον στο οποίο έχουμε μεγαλώσει μας έμαθε ότι ο κόσμος γύρω μας είναι γεμάτος κινδύνους. Μεγαλώνοντας αποθαρρυνθήκαμε να κάνουμε μεγάλα βήματα από φόβο μήπως αποτύχουμε. ς ενήλικες προτιμούμε πολλές φορές τη σιγουριά από το αβέβαιο και άγνωστο. Έτσι επιλέγουμε τη μοναξιά και τη μιζέρια από φόβο μήπως νέες γνωριμίες ή διάφορες δημιουργικές δραστηριότητες μας απογοητεύσουν.

Φοβόμαστε το μέλλον αλλά και τις συνέπειες κάποιων πράξεων ή παραλείψεων του παρελθόντος. Φοβόμαστε μήπως πεθάνουμε νέοι, αλλά και τα γηρατειά μας τρομάζουν. Φοβόμαστε μήπως υποφέρουμε από κάποια μακροχρόνια αρρώστια. Συχνά όμως κάνουμε καταχρήσεις σε βάρος της υγείας μας (τσιγάρο, ποτό, καθιστική ζωή, κακή διατροφή, υπέρμετρο άγχος κ.α.) Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να έχει τον έλεγχο της ζωής του αν είναι θύμα του φόβου. Από το φόβο πηγάζουν τα περισσότερα αρνητικά συναισθήματα (ενοχές, αποθάρρυνση, χαμηλή αυτοεκτίμηση, θυμός, στενοχώρια, κατάθλιψη).

Αν μάθουμε να ενεργούμε ενάντια στο φόβο, τότε μπορεί ν’ αποδειχθεί μεγάλη πηγή ενέργειας που θα μας βοηθήσει ν’ αναπτύξουμε τις ικανότητες μας και να δυναμώσουμε το χαρακτήρα μας. Για να το επιτύχουμε όμως πρέπει ν’ αναθεωρήσουμε κάποιες λανθασμένες απόψεις και «πιστεύω» μας και να πάρουμε υπεύθυνα τη ζωή στα χέρια μας.

Το πρώτο βήμα είναι ν’ αναγνωρίσουμε με ψυχραιμία το συγκεκριμένο φόβο που παραλύει τη ζωή μας. Τότε θα διαπιστώσουμε πως τις περισσότερες φορές είναι παράλογος ή απλά υπάρχει κατά φαντασία. Σύμφωνα με στατιστικές, τα περισσότερα πράγματα που φοβόμαστε δεν συμβαίνουν ποτέ. Το θάρρος είναι η ψυχολογική δύναμη που μπορεί ν’ ακυρώσει το φόβο. Χρειάζεται θάρρος για να μπορέσουμε να διοχετεύσουμε την εσωτερική μας ενέργεια σε δημιουργικές δραστηριότητες αλλά και για να πραγματοποιήσουμε αποφάσεις που είχαν ακινητοποιηθεί από το φόβο μας.

Ο μεγαλύτερος Φόβος , αν μας επιτραπεί αν βάλουμε ποσοστιαίες μεταβλητές σε μία έννοια, θα λέγαμε ότι δεν είναι άλλος από αυτόν του Θανάτου. Με μία δεύτερη ματιά παρόλα αυτά, αναλύοντας τον Θάνατο καταλήγουμε ότι ο Θάνατος είναι η προσωποποίηση του Αγνώστου! Έτσι ερχόμαστε αντιμέτωποι με το αναπάντεχο και το μη αντιληπτό. Στην πραγματικότητα εκεί καταλήγουν συνήθως όλοι οι φόβοι μας.

Στο φόβο μας για το Άγνωστο. Φοβόμαστε το Άγνωστο για τον λόγο ότι δεν ξέρουμε τι μας περιμένει και για τον λόγο ότι οι άνθρωποι είναι από την φύση τους συντηρητικοί μα και για τον λόγο ότι ο φόβος έχει εντρυφήσει μέσα μας, φοβόμαστε τα χειρότερα! Οι περισσότεροι άνθρωποι φοβούνται το σκοτάδι καθώς με την έλλειψη του φωτός χάνουν και την υποτιθέμενη εποπτεία τους πάνω στον κόσμο. Το σκοτάδι, όπως και η ησυχία κατά κάποιον τρόπο, κρύβει μέσα του το Άγνωστο.

Στη σημερινή κοινωνία, που η επιστήμη έχει καταστεί μία μεταμοντέρνα αυτοκράτειρα, ο άνθρωπος βρίσκει σε αυτήν την εξήγηση του κόσμου. Όλες οι επιστήμες έχουν σαν πρωταρχικούς σκοπούς, τους εξής δύο: Την καλυτέρευση την ανθρώπινης ζωής και την φωταγώγηση του Αγνώστου. Οι άνθρωποι προσπαθούν να εξορίσουν το Άγνωστο από την ζωή τους.

Προτιμούν να ζουν σε ένα γνωστό κόσμο, όπου τα πάντα είναι εξηγήσιμα. Το Άγνωστο και το ανεξήγητο, φοβίζουν τον άνθρωπο.Για αυτό και ο άνθρωπος δέχεται πολλές φορές αψήφιστα τις όποιες εξηγήσεις που του προτείνουν. Προσπαθώντας να ζήσει σε ένα γνωστό κόσμο, υποσυνείδητα αλλά και πολλές φορές και συνειδητά, επιλέγει να ζει στην ψευδαίσθηση της εξήγησης του.

Ο φόβος ναι μεν είναι κάτι απαραίτητο μια και μπορεί να μας παρακινήσει για δράση έστω κι αν έχει βραχυπροθεσμα αποτελέσματα αλλά μπορεί επίσης να μας παραλύσει και να μας κάνει να απέχουμε από κάθε είδους δράση. Για το λόγο αυτό πρέπει να σταματήσουμε να τον αφήνουμε τόσο ελεύθερο. Πρέπει να έχουμε την ζωή στα χέρια μας και να αποδεσμευτούμε από τις επιταγές των ενστίκτων μας. Ο πιο καλός τρόπος για να το καταφέρουμε αυτό, είναι να τον εξηγήσουμε και μετά να τον καταπολεμήσουμε καταφέρνοντας με αυτό τον τρόπο να γίνουμε πιο συνειδητοί. Και ο καλύτερος τρόπος καταπολέμησης είναι η αντιμετώπιση του.

Συνεχίζεται

ΜΕΛΗ ΟΜΑ∆ΑΣ: Γιάννης Βεμόγιαννης, Γιάννης Αθενάκης, Μάνος Βιτσαράς, Γιώργος Γιαννόπουλος

Πηγή: sch.gr

Σημείωση Κ.Ν : Οι δημοσιεύσεις αυτού του θέματος είναι εξαιρετικά αφιερωμένες σε φίλες και φίλους που αυτές τις μέρες εδωσαν τη δική τους μάχη απέναντι στο φόβο με τιμή και αξιοπρέπεια.