Home

Τράπεζα της Ελλάδος – 35. Ιδιωτική είπατε; Ναι, καλά!

Leave a comment

Από το ξεκίνημα αυτής της σειράς σημειωμάτων ξεκαθαρίσαμε ότι η Τράπεζα της Ελλάδος είναι μια ιδιωτική τράπεζα και όχι δημόσια. Βεβαίως, το ελληνικό δημόσιο συμμετέχει στο κεφάλαιο της τράπεζας αλλά με τον περιορισμό που ορίζει το άρθρο 8 του καταστατικού: “Το ∆ημόσιον και αι ∆ημόσιαι Επιχειρήσεις δεν δύνανται να κατέχωσιν αμέσως ή εμμέσως μετοχάς της Τραπέζης κατά ποσόν υπερβαίνον εν συνόλω τα τριανταπέντε εκατοστά του εκδεδομένου ονομαστικού κεφαλαίου”. Σε απλά ελληνικά, το κράτος δεν μπορεί να κατέχει πάνω από το 35% της τράπεζας.

Χτες, εξηγήσαμε ότι είναι πρακτικά αδύνατο να καταστεί οποιοσδήποτε άλλος μέτοχος (ή ακόμη και ομάδα μετόχων) της τράπεζας ισχυρότερος από το κράτος, επειδή κανένας πλην δημοσίου δεν μπορεί να συμμετέχει στην λήψη αποφάσεων με εκπροσώπηση πάνω από 2%. Σήμερα θα προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε το γιατί σ’ αυτή την -ιδιωτική, κατά τα άλλα- τράπεζα, το ελληνικό κράτος μπορεί να κάνει σχεδόν ό,τι θέλει. More

Τράπεζα της Ελλάδος – 30. Το τέλος της εποχής Σημίτη

Leave a comment

Ο πρόεδρος της ΕΚΤ Βιμ Ντούισνμπεργκ συνομιλεί με τον αντιπρόεδρό του Λουκά Παπαδήμο. Αριστερά, ο Βίτορ Κοστάντσιο, διοικητής της Banco de Portugal και μελλοντικός διάδοχος του Παπαδήμου στην αντιπροεδρία της ΕΚΤ.

Έχοντας ολοκληρώσει την αποστολή του με την ένταξη της χώρας στην ευρωζώνη, στις 27 Μαΐου 2002 ο Λουκάς Παπαδήμος παραιτείται από την Τράπεζα της Ελλάδος και διορίζεται αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, στην οποία προεδρεύει ο πρώην διοικητής τής ολλανδικής κεντρικής τράπεζας Βιμ Ντούισενμπεργκ. Στην θέση του προωθείται ο μέχρι τότε Α’ αντιπρόεδρος Νίκος Γκαργκάνας. Αν μη τι άλλο, στην διοίκηση της ΤτΕ ξαναβρίσκεται κάποιος που έχει σπουδάσει οικονομικά (ο Παπαδήμος είχε σπουδάσει φυσική στο ΜΙΤ με μεταπτυχιακές σπουδές ως ηλεκτρολόγος μηχανικός ενώ ο Μπούτος ήταν πτυχιούχος Νομικής).

Ο Γκαργκάνας συνέχισε και καθιέρωσε την στρατηγική που είχε εισαγάγει ο προκάτοχός του, σύμφωνα με την οποία ο διοικητής της ΤτΕ δρα ως επιτετραμμένος των Βρυξελλών. Στην πρώτη έκθεσή του, τον Απρίλιο του 2003, ο Γκαργκάνας σημειώνει την εντυπωσιακή άνοδο του ΑΕΠ κατά 4% παρά την αρνητική διεθνή συγκυρία, αποδίδοντάς την στον υψηλό βαθμό σταθερότητας και αξιοπιστίας λόγω συμμετοχής στην ΟΝΕ αλλά ξεχνάει να σημειώσει την συμβολή των ολυμπιακών αγώνων σ’ αυτή την άνοδο. Παρά την άνοδο του ΑΕΠ, όμως, ο διοικητής παρατηρεί ότι το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών δεν λέει με τίποτε να πέσει κάτω από 6% ενώ η ανεργία αρνείται πεισματικά να υποχωρήσει. Έτσι, επαναλαμβάνει τις γνωστές παραινέσεις για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας και για δημοσιονομική προσαρμογή, ώστε να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων. More

Τράπεζα της Ελλάδος – 13. Τι απέγινε ο χρυσός;

Leave a comment

Το θρυλικό “Βασίλισσα Όλγα”, το ένα από τα δυο αντιτορπιλλικά (το άλλο ήταν το “Βασιλεύς Γεώργιος”) που χρησιμοποιήθηκαν τον Απρίλιο του 1941 για να μεταφερθεί ο χρυσός από τον Πειραιά στο Ηράκλειο.

Στις 14 Απριλίου 2011, ο Κώστας Βαξεβάνης βγάζει στην συχνότητα της ΝΕΤ ένα επεισόδιο της εκπομπής “Κουτί της Πανδώρας”. Ο τίτλος του επεισοδίου είναι διατυπωμένος με συνωμοτικό ύφος:Τράπεζα της Ελλάδος: Η σιωπή είναι χρυσός;. Παρ’ ότι δεν αμφισβητώ τις ειλικρινείς προθέσεις τού δημοσιογράφου, ομολογώ ότι απογοητεύτηκα από όσα άκουσα είτε απόν ίδιο είτε από τους περισσότερους εκ των διακεκριμένων καλεσμένων του, οι οποίοι απεδείχθησαν κατώτεροι των περιστάσεων, ου μην δε και αδιάβαστοι. Αν ακολουθήσετε τον διασύνδεσμο που σας δίνω και δείτε την εκπομπή, ρίξτε μια ματιά και στα σχόλια για να δείτε πόσο κακό έκανε.

Από όλα τα ζητήματα που θίγονται στην εκπομπή και από όλες τις ανακρίβειες που ακούγονται, ας επικεντρωθούμε σε όσα έχουν σχέση με τον περίφημο χρυσό τής ΤτΕ. Όπως ξεκαθαρίζει ο ίδιος ο Βαξεβάνης: “Η Τράπεζα της Ελλάδος φυλάσσει και διαχειρίζεται τα αποθέματα χρυσού τής χώρας, όπως άλλωστε όλες οι κεντρικές τράπεζες του κόσμου. Τα αποθέματα χρυσού μιας χώρας αντιπροσωπεύουν τον πλούτο και πολλές φορές την ασφάλειά της από κρίσεις. Ο χρυσός είναι το μέταλλο των βασιλιάδων κι ο βασιλιάς των μετάλλων. Επί 5.000 χρόνια χρησιμοποιείται ως συναλλακτικό μέσο”. More

Τράπεζα της Ελλάδος – 12. Η περίοδος Βαρβαρέσου

Leave a comment

Ο Κυριάκος Βαρβαρέσος (μέσον) στην διάσκεψη του Μπρέττον Γουντς (1944).

Πριν συνεχίσουμε, αξίζει τον κόπο να ρίξουμε μια ματιά παραπάνω σ’ αυτή την πολυσχιδή και αμφιλεγόμενη προσωπικότητα που λεγόταν Κυριάκος Βαρβαρέσος. Μπορώ, πάντως, να πω εκ προοιμίου ότι εκτίμησή μου είναι πως ο Βαρβαρέσος, τηρουμένων των αναλογιών και λαμβανομένου υπ’ όψη ότι επρόκειτο περί ακραιφνούς αστού, δεν άφησε άσχημο αποτύπωμα στα οικονομικά -και όχι μόνο- πράγματα της χώρας.

Είπαμε ήδη ότι ιδέα του Βαρβαρέσου ήταν η φυγάδευση του ελληνικού χρυσού πριν μπουν οι γερμανοί στην Αθήνα. Βέβαια, η κατοχική κυβέρνηση απάλλαξε από τα καθήκοντά τους τον διοικητή Βαρβαρέσο και τον υποδιοικητή Μαντζαβίνο, πλην όμως η αυτοεξόριστη νόμιμη διοίκηση της ΤτΕ, αφού περιπλανήθηκε για λίγον καιρό στην Νότια Αφρική, κατέληξε στο Λονδίνο όπου έστησε κατάστημα με έξι άτομα όλα κι όλα. More

Τράπεζα της Ελλάδος – 11. Το κατοχικό δάνειο

Leave a comment

Ιωάννου Νούσια, “Τράπεζα της Ελλάδος”

Επειδή τα τελευταία χρόνια γίνεται πολύς λόγος για το περίφημο “κατοχικό δάνειο”, πολλά από όσα ακούγονται αγγίζουν ή και ξεπερνούν τα όρια της κουταμάρας και συχνά οι διάφορες απόψεις είναι αντικρουόμενες, σήμερα θα επιχειρήσουμε να βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά (όσο, τουλάχιστον, επιτρέπουν τα περιορισμένα όρια ενός ιστολογικού σημειώματος).

Στο άρθρο 52 της 6ης Σύμβασης της Χάγης (1907) προστέθηκε διάταξη με την οποία “οι κατοχικές αρχές οποιασδήποτε χώρας δικαιούνται να διενεργούν από αυτή  όλων των ειδών τις απολήψεις σε χρήμα, είδος ή υπηρεσίες για τις ανάγκες των στρατευμάτων κατοχής, υπό την προϋπόθεση ότι αυτές θα είναι ανάλογες με τους πόρους της κατεχόμενης χώρας”. Υποχρεώνεται, δηλαδή, ο κατακτημένος να πληρώνει τα έξοδα του κατακτητή του! Όσο κι αν κάτι τέτοιο ακούγεται τρελό, υποτίθεται πως η εν λόγω διάταξη αφ’ ενός μεν αποτρέπει τους κατακτητές από αρπαγές και λεηλασίες αφ’ ετέρου δε τους αποζημιώνει για τον κόπο που κάνουν να φυλάσσουν πλέον τα σύνορα της κατακτημένης χώρας. More

Τράπεζα της Ελλάδος – 8. Η υπόθεση Παπαστράτου

Leave a comment

Το πρώτο φύλλο της εφημερίδας Ελεύθερον Βήμα (6/2/1922). Μεταξύ των ιδρυτών (πάνω δεξιά) ο Αλ. Διομήδης.

Ως πρώτος διοικητής τής Τράπεζας της Ελλάδος διορίστηκε στις 21/4/1928 ο μέχρι τότε διοικητής τής Εθνικής Τράπεζας Αλέξανδρος Διομήδης. Παρ’ ότι ο Διομήδης στήριξε όσο μπορούσε τα συμφέροντα της Εθνικής κατά την “αποψίλωσή” τους προς όφελος της νεοϊδρυόμενης ΤτΕ, ο Βενιζέλος δεν δίστασε να τον επιλέξει ως πρώτο διοικητή. Άλλωστε, η γνωριμία και η σχέση των δυο ανδρών κρατούσε σχεδόν είκοσι χρόνια (*).

Όταν ξέσπασε η μεγάλη κρίση του 1929, ο Διομήδης έκανε ό,τι μπορούσε για να στηρίξει την πολιτική της σκληρής δραχμής που ακολουθούσε ο Βενιζέλος, αν και επανειλημμένα είχε διατυπώσει σοβαρές επιφυλάξεις για την ορθότητά της (όπως και πολλοί άλλοι επιφανείς οικονομολόγοι της εποχής). Έτσι, το 1930, ο Διομήδης πήρε την απόφαση να ρευστοποιήσει ράβδους χρυσού αξίας σχεδόν ενός εκατομμυρίου στερλινών. Η επίσημη θέση γι’ αυτή την ενέργεια ήταν ότι η Τράπεζα της Ελλάδος είχε ανάγκη επαρκούς συναλλάγματος προκειμένου να ασκεί αποτελεσματική παρεμβατική πολιτική στις αγορές. Στην ουσία, όμως, επρόκειτο για ενέργεια που στήριζε καταφανώς την πολιτική τής κυβέρνησης. Δυστυχώς για τον Διομήδη, πριν περάσει πολύς καιρός απεδείχθη ότι η επιλογή του ήταν εξαιρετικά επιζήμια για την τράπεζα, καθώς η λίρα άρχισε να υποτιμάται. Η ζημιά ολοκληρώθηκε όταν λίγους μήνες αργότερα η αγγλική λίρα εγκατέλειψε τον κανόνα του χρυσού. Ο Βενιζέλος έχασε την εμπιστοσύνη του προς τον Διομήδη, οι σχέσεις των δυο ανδρών διαταράχθηκαν και ο πρωθυπουργός αναζητούσε πλέον μια αφορμή για να απομακρύνει τον Διομήδη από την θέση τού διοικητού, χωρίς όμως να ξεσπάσει σάλος. More

Τράπεζα της Ελλάδος – 6. Αρωγός εντός και εκτός συνόρων

Leave a comment

1932. Η φτώχεια έχει αρχίσει να θερίζει. Σύμφωνα με την τοπική εφημερίδα της Δράμας Λαϊκή Φωνή, μέσα σε έξι μήνες (11/1931-5/1932), οι δραμινοί “σκοτώνουν” στα τέσσερα αργυραμοιβεία της πόλης τους πάνω από 40 οκάδες χρυσαφικά, ο οποίος φυγαδεύεται παράνομα στο εξωτερικό.

Στα χρόνια που μεσολάβησαν από την πτώχευση του 1932 μέχρι την κατοχή της χώρας από τις φασιστικές δυνάμεις το 1941, η Τράπεζα της Ελλάδος πιστοποίησε κατ’ επανάληψη τον θεσμικό της ρόλο ως στυλοβάτη τού συστήματος. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου έσπευσε να βοηθήσει στην διάσωση είτε μεμονωμένων επιχειρήσεων είτε της ελληνικής οικονομίας γενικώτερα. Παραδείγματος χάριν:

(α) Μιλήσαμε ήδη για τα 20 εκατομμύρια που διέθεσε η ΤτΕ προκειμένου να εκκαθαριστεί ομαλά η τράπεζα Κοσμαδοπούλου. Η απόφαση γι’ αυτή την βοήθεια λήφθηκε από το Γενικό Συμβούλιο κατά την συνεδρίαση της 17/6/1932, δηλαδή ενάμισυ μήνα μετά την πτώχευση της χώρας. Στην ίδια συνεδρίαση, το Γ.Σ. ενέκρινε και ένα υπέρογκο για την εποχή δάνειο 150 εκατομμυρίων προς την νεοσύστατη Αγροτική Τράπεζα, η οποία αντιμετώπιζε ήδη σοβαρά προβλήματα ρευστότητας. More

Τράπεζα της Ελλάδος – 5. Η πτώχευση του 1932

Leave a comment

Ζάππειο, 1929(;): Ο Ελευθέριος Βενιζέλος (με το δίκωχό του) δίπλα στον Γεώργιο Παπανδρέου. Πίσω τους ο Πότης Τσιμπίδαρος. Δίπλα στον Παπανδρέου, καθήμενος, ο Παναγής Τσαλδάρης

Μετά την συντριπτική του νίκη στις εκλογές τής 19/8/1928 (178 έδρες στις 250), ο Ελευθέριος Βενιζέλος κατάρτισε ένα εξαιρετικά αισιόδοξο και φιλόδοξο πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων για να λύσει το προσφυγικό και να βάλει την Ελλάδα σε ρυθμούς ανάπτυξης. Η δραχμή εντάχθηκε αμέσως στον κανόνα χρυσού, οι άγγλοι κεφαλαιούχοι άρχισαν να αυξάνουν αλματωδώς τις επενδύσεις τους στην χώρα και όλα έδειχναν να πηγαίνουν καλά. Μέχρι το 1931, ο τόπος θα κατέγραφε, για πρώτη φορά στην ιστορία του, τρεις συνεχόμενους πλεονασματικούς προϋπολογισμούς. Μόνο μελανό σημάδι ήταν η αύξηση του χρέους σχεδόν κατά 20% μέσα σε τρία χρόνια αλλά ποιος τα υπολόγιζε τότε αυτά…

Τα απόνερα της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης τού 1929 άργησαν να φτάσουν στην Ελλάδα αλλά κάποια στιγμή έφτασαν. Με την παγκόσμια οικονομία σε ύφεση πια, ήταν μοιραίο και οι εξαγωγές τής χώρας (καπνός κλπ) να μειωθούν και οι άδηλοι πόροι από τα εμβάσματα των ομογενών να λιγοστέψουν. Ο Βενιζέλος βρέθηκε να βαδίζει σε τεντωμένο σχοινί: για να τονώσει τις εξαγωγές έπρεπε να υποτιμήσει την δραχμή αλλά κάτι τέτοιο θα αύξανε κατακόρυφα το χρέος, σε σημείο να μη μπορεί πια να εξυπηρετηθεί. More

Τράπεζα της Ελλάδος – 3. Υπεραξίες και παρατάσεις

Leave a comment

Λέγαμε τις προάλλες ότι η Εθνική Τράπεζα χρησιμοποιήθηκε ως μοχλός για την ίδρυση της Τράπεζας της Ελλάδος. Κατά πρώτον, ανέλαβε ως ανάδοχος την διάθεση των μετοχών τής νέας τράπεζας, μια διάθεση που έγινε με δημόσια προσφορά σε τρεις ισόποσες δόσεις. Κατά δεύτερον, συγκέντρωνε σε ειδικό λογαριασμό τα χρήματα που προορίζονταν για συμμετοχή τού δημοσίου στο κεφάλαιο της ΤτΕ (μιλάμε για τα τρία εκατ. στερλίνες που προβλέπονταν στο Πρωτόκολλο της Γενεύης) και απέδιδε εκ μέρους του δημοσίου στην ΤτΕ τα αποθέματα χρυσού και αργύρου του ελληνικού κράτους, τις ομολογίες του σε χρυσό, τις καταθέσεις όλων των δημοσίων επιχειρήσεων και οργανισμών κλπ. Με δυο λόγια, ο πλούτος του κράτους, ο οποίος βρισκόταν ως τότε στην ΕτΕ, μεταφέρθηκε στην ΤτΕ.

Το πρόβλημα ήταν ότι η ΕτΕ δεν μεταβίβαζε μόνο κρατική περιουσία. Έπρεπε να μεταβιβάσει και το εκδοτικό προνόμιο, το οποίο απολάμβανε από ιδρύσεώς της, το 1841. Μετά από τόσα χρόνια, αυτό το προνόμιο εθεωρείτο ως άυλο περιουσιακό στοιχείο, εφ’ όσον προσέδιδε κύρος και ισχύ στην ΕτΕ. Τώρα, όμως, η ΕτΕ υποχρεωνόταν να το παραχωρήσει στην ΤτΕ, άρα να ζημιωθεί. More