του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Μια από τις θεμελιώδεις αρχές του πολιτισμού της νεωτερικότητας είναι η απόλυτη τοπολογική διάκριση μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου χώρου και η εξ’ αυτού διάκριση μεταξύ απεριόριστης ιδιωτικής ελευθερίας –«το σπίτι μου είναι, ό,τι γουστάρω κάνω!»- και, αντίστοιχα, σειράς περιορισμών στη δημόσια εκδοχή της. Η ιδιωτική ελευθερία, εξοπλισμένη μάλιστα με πλήθος νομικών κατασκευών, ατομικών δικαιωμάτων και διασφαλίσεων, παρέχεται αφειδώς στο άτομο, στο πλαίσιο μιας κοινωνικής σύμβασης, που επιβάλλει όμως στο δημόσιο πεδίο σειρά περιορισμών, κανονισμών και δεσμεύσεων, χάριν μιας λειτουργικής συμβίωσης. «Η ελευθερία του ενός σταματά εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου». Ανταλλάσσεται δηλαδή, περίπου, ο περιορισμός της δημόσιας ελευθερίας -και άρα, μάλλον και της Πολιτικής- με την απόλαυση μιας περίκλειστης ιδιωτικότητας, που μπορεί να κάνει ό,τι γουστάρει αρκεί να μην μπλέκεται στα πόδια των ελίτ-διαχειριστών του δημόσιου χώρου. Η στρατηγική των κυρίαρχων τάξεων ήταν απλή: κάντε ό,τι γουστάρετε στο ατομικό πλαίσιο της ιδιωτικής ελευθερίας σας -κάτι σαν «δεν μας νοιάζει τι κάνετε στο κρεβάτι σας»- και αφήστε σε μας το πεδίο της δημόσιας σφαίρας-ελευθερίας για να το ρυθμίσουμε ως εκπρόσωποι σας. Όπερ και εγένετο.

Περίπου δυο-τρείς δεκαετίες πριν, αυτή η αξιωματική αρχή έμοιαζε ακόμη αδιαμφισβήτητη και πεισματικά αδιάφορη στη καστοριαδική εκδοχή ότι «η ελευθερία μου αρχίζει εκεί όπου αρχίζει η ελευθερία του άλλου». Αντίστοιχα, οι ανησυχίες για τις καταστροφικές συνέπειες των οικονομικών και οικολογικών κρίσεων ήταν λιγότερο σημαντικές και διαδεδομένες μεταξύ των λαϊκών στρωμάτων. Ωστόσο, έκτοτε, η συχνή κάλυψη αυτών των θεμάτων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης -αλλά και στις ευρέως δημοσιευμένες επιστημονικές εκθέσεις- έχει ευαισθητοποιήσει εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο, για τις δυνητικά καταστροφικές συνέπειες των παγκόσμιων προβλημάτων, αλλά και για τις τυχόν αρνητικές επιδράσεις τους στην καθημερινή τους ζωή και στην ευημερία. Είναι δηλαδή φανερό, ότι μια σειρά από ριζοσπαστικές αλλαγές που έχουν επισυμβεί στη δομή και στη λειτουργία τόσο του τοπικού, εθνικού όσο και του παγκόσμιου οικονομικού, κοινωνικού πολιτισμικού κ.λπ. περιβάλλοντος, έχουν επιφέρει κρίσιμες ψυχικές αλλαγές, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο και είναι σχεδόν αυτονόητο  ότι οι ανησυχίες των ατόμων σε σχέση με τις απειλές κατά του περιβάλλοντος δεν μπορεί παρά να επηρεάζουν την υποκειμενική τους αίσθηση ευημερίας. Άλλο τόσο είναι βέβαιο, στην ελληνική περίπτωση, ότι οι ανησυχίες αλλά και ο βομβαρδισμός απειλών εκ μέρους των κυρίαρχων ΜΜΕ, σε σχέση με το οικονομικό περιβάλλον και την εξ’ αυτού αβεβαιότητα, επηρεάζει την ψυχική υγεία των Ελλήνων. More