Home

Τι θα πει κατάρρευση

Leave a comment

Της Μαρίας Θ. Μάρκου

Με το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης, ο κλάδος της οικοδομής κατέρρευσε με τόσο θόρυβο όση ήταν και η συνεισφορά του, μέχρι τότε, στην ανάπτυξη: Η βαλβίδα ασφαλείας της ελληνικής οικονομίας που, και σε περιόδους κρίσης, δημιουργούσε θέσεις απασχόλησης, εξειδικεύσεις, παραγωγικά δίκτυα, εισοδήματα.

Η κερδοφορία του κλάδου ήταν αποτέλεσμα των επάλληλων φάσεων αστικοποίησης που σημάδεψαν τη νεώτερη ιστορία της χώρας, είτε από πολιτικές επιλογές είτε από συγκυρίες, αυξάνοντας διαρκώς τη ζήτηση για στέγη και υποδομές, ζήτηση που απογειώθηκε στα μεταπολεμικά χρόνια, χωρίς τις αναγκαίες πολιτικές. Οι δημόσιες επενδύσεις πάντα κατώτερες των αναγκών μιας χώρας σε διαρκή χρεωκοπία, σε καθεστώς υποτέλειας, με υπέρογκες στρατιωτικές δαπάνες και χαώδες φορολογικό σύστημα, μιας χώρας όπου η έννοια της αναδιανομής ήταν πάντα πολιτικά ύποπτη. Οι πολεοδομικές ρυθμίσεις έρμαιο του πελατειακού συστήματος. Η στεγαστική πολιτική και η στεγαστική πίστη απλά ανύπαρκτες. More

Όσβαλντ Σπένγκλερ: Η παρακμή της Δύσης (α’ μέρος)

Leave a comment

Του Γιώργου Λιερού

Η αντεπανάσταση στη δυτικοευρωπαϊκή ιδεολογία

Το εν λόγω κείμενο του Σπένγκλερ – ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα του προηγούμενου αιώνα – είναι ένα πολιτικά στρατευμένο κείμενο. Ο «ιστορικός σκεπτικισμός» τον οποίο πρεσβεύει, έχει τον «ρυθμό» πολιτικού μανιφέστου. Ο συγγραφέας του ξεκαθαρίζει ότι δεν διεκδικεί «την απαραίτητη απόσταση, την αμεροληψία και την καλή θέληση για μια αφηρημένη θεώρηση» [290-291 τομ. Α’]. Ο Σπένγκλερ είναι φασίστας – πιο φασίστας δεν γίνεται. Και όμως αξίζει να του δείξουμε τον σεβασμό μας, αντιμετωπίζοντάς τον σαν αυτό που είναι και όχι σαν ένα ευφυή λόγιο, ένα εύστροφο κριτικό του πολιτισμού, έναν πνευματικό άνθρωπο δηλαδή σαν μια από τις μορφές της παρακμής τις οποίες λοιδορεί σε όλη την έκταση του κειμένου του. Η γερμανική αστική κοινωνία στην υπεράσπιση της οποίας σπεύδει ο Σπένγκλερ, αντιμετώπιζε ένα διπλό θανάσιμο κίνδυνο δεχόμενη μια διπλή επίθεση, εξωτερικά από τις φιλελεύθερες δημοκρατίες, εσωτερικά από την εργατική επανάσταση. Η Γερμανία μετά την ήττα της στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο είναι σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και αυτή η συγκυρία βρίσκεται στον πυρήνα πολύ βαθύτερων και πολύ ευρύτερων μετασχηματισμών που θα οδηγήσουν από τις κοινωνίες που γέννησαν οι δημοκρατικές επαναστάσεις και διαμόρφωσε η άνθιση του εργατικού κινήματος στις πρώιμες μαζικές κοινωνίες. Σήμερα ένα αιώνα μετά, στις όψιμες μαζικές κοινωνίες ο αντιδημοκρατικός, αντιδιαφωτιστικός, αντεπαναστατικός λόγος του Σπένγκλερ μπορεί να μας μάθει πολύ περισσότερα για το πώς σκέπτονται και δρουν οι σημερινές ολιγαρχικές ελίτ – και πώς κατά συνέπεια μπορούμε να τις αντιμετωπίσουμε – απ’ ό,τι θεωρίες όπως π.χ. αυτή της επικοινωνιακής ορθολογικότητας του Χάμπερμας. Η διαχείριση της ελληνικής κρίσης από την ευρωπαϊκή ηγεσία επαληθεύει – δυστυχώς πάνω στο πετσί μας – τον Σπένγκλερ και όχι τον Χάμπερμας. More

Το δίλημμα «Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα»

Leave a comment

Του Φώτη Τερζάκη

Κανείς δεν φαίνεται να πιστεύει πραγματικά σήμερα ότι ο σοσιαλισμός είναι το μέλλον του κόσμου. Όποιος το αρνείται όμως, ρητά ή υπόρρητα, οφείλει να υποδείξει μια εναλλακτική προοπτική μέλλοντος: γιατί μια κοινωνία η οποία δεν είναι σε θέση να φανταστεί ένα μέλλον για τον εαυτό της είναι μια κοινωνία στα πρόθυρα της εξαφάνισης. Και παρεμπιπτόντως, η χρεωκοπία της φαντασίας είναι ένα από τα πιο απελπιστικά γνωρίσματα της εποχής που διανύουμε – μαρτυρούμενη στην κάμψη της παραγωγής ιδεών αλλά και της καλλιτεχνικής δημιουργίας, μεταξύ άλλων, που είναι η ασφαλέστερη ένδειξη εκείνου το οποίο στην ιστορία λέμε παρακμή ενός πολιτισμού.

Η ιδέα του σοσιαλισμού δεν χρειάζεται «επιστημονική» κύρωση, βέβαια, ούτε όμως ήταν απλώς μια πυρετική ονειροφαντασία των στερημένων. Προέκυψε από μεθοδική αρνητική εργασία, μέσ’ από την πιστοποίηση των ανεπίλυτων αντιφάσεων του κεφαλαιοκρατικού συστήματος παραγωγής που διέπει έναν συγκεκριμένο ιστορικό κόσμο, αυτόν στον οποίο ζούμε τους τελευταίους τρεις ή τέσσερις αιώνες, και από την εμπειρική επιβεβαίωση – που έκτοτε επαληθεύεται όλο και πλατύτερα – ότι παράγει γεωμετρικώς αυξανόμενη δυστυχία, σε αντίστροφη αναλογία με την αύξηση των πλουτοπαραγωγικών μέσων. Επιπλέον, από τη σταδιακή συνειδητοποίηση ότι το συγκεκριμένο σύστημα παραγωγής είναι μια ιστορική ιδιομορφία που δεν έχει καμία διαχρονική ισχύ ούτε, ως εκ τούτου, κανένα από τα στοιχεία του μπορεί να αναχθεί σε οιαδήποτε έννοια «ανθρώπινης φύσης». Άρα, είναι ιστορικώς αναιρέσιμο. More

Το ευρώ, ο Μάλοκ και ο Μολόχ

Leave a comment

του Κωνσταντίνου Πουλή

Διάβαζα στις ειδήσεις την τοποθέτηση του πιθανού αμερικανού πρεσβευτή που μίλησε για την έξοδο από το ευρώ και μετά διάβασα το όνομά του (Malloch) από παραδρομή ως Moloch, δηλαδή Μολόχ. Σκεφτόμουν πολλή ώρα αυτή μου την παραδρομή και τις προεκτάσεις της. Πριν από λίγες μέρες τόλμησε ο Νίκος Ξυδάκης να ψελλίσει τη λέξη «δραχμή» και ακολούθησε πολυήμερη ανακατωσούρα, προκειμένου να μας καθησυχάσει η κυβέρνηση ότι δεν θα προφέρει ποτέ την απαγορευμένη λέξη, δεν πρέπει και δεν πρόκειται ποτέ να σκεφτεί και να πει αυτό που λένε όλοι: όλοι προετοιμάζονται για την έξοδο από το ευρώ. Εμείς αντιθέτως είμαστε το ανέκδοτο της ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής, η Ελλάδα παραμένει μακαρίως η μόνη χώρα χωρίς σχέδιο Grexit. More

Απορίες ψάλτου

Leave a comment

Απορίες ψάλτου

Της Μαρίας Μάρκου

Να ένα καλό νέο. Με τα πρώτα μέτρα αναδιάρθρωσης, μέχρι το 2060 το χρέος μας θα έχει μειωθεί κατά 20%. Αν συνεχίσουμε έτσι, σε 200 χρόνια θα έχουμε καθαρίσει.

Σ’ όλη την Ευρώπη, υπολογίζουν πόσες δεκάδες χιλιάδες ευρώ οφείλει κάθε παιδί που γεννιέται. Η αντιστροφή της διαγεννεακής αλληλεγγύης. Στις ΗΠΑ, το σύνολο των φοιτητικών δανείων έχει προ πολλού ξεπεράσει το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια. Κι εδώ μαραζώνει το πανεπιστήμιο. Κάποτε τα παιδιά μας από αυτό άρχιζαν τη ζωή τους. Τώρα την υποθηκεύουν από πριν, όπως όλες οι επιχειρήσεις, με εγγύηση τα μελλοντικά κέρδη – αν και όπου υπάρχει ακόμα δουλειά. More

Η οικογενειακή μικροϊδιοκτησία και τα κοινά

Leave a comment

Η οικογενειακή μικροϊδιοκτησία και τα κοινά

Του Γιώργου Λιερού

 Η «τραγωδία των κοινών» που ζούμε σήμερα στην Ελλάδα έχει επίσης βαρύτατες συνέπειες όσον αφορά στην επιβίωση των οικογενειακών μικροϊδιοκτησιών. Στην ελληνική κοινωνία η ισχυρότατη, εκτεταμένη και με μεγάλο ιστορικό βάθος, παρουσία της μικροϊδιοκτησίας, μέχρι τη δεκαετία του 1970 δεν βρίσκονταν σε σύγκρουση με τα κοινά, αλλά αποτελούσε μια από τις προϋποθέσεις τους. Σε ένα χωριό νησιού του Αιγαίου συνήθως είχαμε μια πολύ ρευστή και ασταθή ιεραρχία από σόγια αποτελούμενα από οικογένειες που η καθεμία προστάτευε ζηλότυπα την ιδιοκτησία της. Οι ίδιες οικογένειες, όμως, ταυτόχρονα ανέπτυσσαν έναν μεγάλο πλούτο από κοινωνικές πρακτικές συνεργασίας και αλληλοβοήθειας στα πανηγύρια, αλλά και πέρα από αυτά επιδίδονταν σε μια πλειοδοσία δωρισμού προς την κοινότητα η οποία είχε συχνά εξαιρετικά ανταγωνιστικό χαρακτήρα, επικύρωνε τις όποιες κοινωνικές ιεραρχίες, ωστόσο εξασφάλιζε και με το παραπάνω τις κοινοτικές υποδομές και βοηθούσε αποφασιστικά την κοινότητα να συγκροτηθεί ως τέτοια.

Μια ελληνική ιδιαιτερότητα; Και όμως τα παραδείγματα που δίνει η Ε. Όστρομ στο βιβλίο της Η διαχείριση των κοινών πόρων (Τα κοινά δάση και βοσκοτόπια των ελβετικών Άλπεων και των ιαπωνικών βουνών, τα αρδευτικά συστήματα της Αραγωνίας και των Φιλιππίνων) αφορούν κοινά στα οποία οι δρώντες σχετίζονται ως «ιδιοκτήτες». Ο Μάικλ Μαν γράφει ότι «πουθενά δεν βρίσκουμε μια καθαρά ατομική ή ολοκληρωτικά κοινοτική ιδιοκτησία» ότι περιουσιακά στοιχεία, όπως εργαλεία, σκάφη και μουλάρια, είναι εγγενώς «ιδιωτικά», ενώ εργαστήρια και πάγκοι θεωρούνται συνήθως ιδιωτική ιδιοκτησία ακόμη και σε κοινωνίες με καθεστώτα κοινοκτημοσύνης. Μπορούμε να πούμε ότι αυτές οι παρατηρήσεις: More

«Ήτανε νύχτα και τώρα είναι πρωί»

Leave a comment

«Ήτανε νύχτα και τώρα είναι πρωί»

Του Κωνσταντίνου Πουλή

Ο καθηγητής-υπουργός

Ο υπουργός Οικονομίας και Ανάπτυξης σχολίασε τις απόψεις που έχει εκφράσει στο παρελθόν για το παράλληλο νόμισμα λέγοντας: «Μέχρι την προηγούμενη εβδομάδα ήμουν ακαδημαϊκός. Οι ακαδημαϊκοί μπορούν να λένε πολλά πράγματα. Όταν όμως καλούνται να υλοποιήσουν πρόγραμμα, βλέπουν ότι κάποια πράγματα που έχουν πει μπορεί να είναι λάθος».

Προσπαθώ να αποκρυπτογραφήσω αυτή τη φράση. Τι σημαίνει ακριβώς;  Ότι όταν εκφράζεσαι ως ακαδημαϊκός δεν έχεις αίσθηση ευθύνης; Ότι αντιλαμβάνεσαι τη δημόσια τοποθέτηση σαν κάτι που διατυπώνεται υπό τον όρο ότι κανείς δεν θα σε πάρει στα σοβαρά, γιατί αλλιώς θα χρειαστεί να σκεφτείς τις συνέπειες; Και τις συνέπειες τις σκέφτεσαι μόνο όταν σου προτείνουν υπουργείο, αλλιώς θεωρείς ότι απλώς «λες πολλά»; Και όταν φτάσεις στο σημείο που οι ιδέες σου έρχονται σε επαφή με την πραγματικότητα και ανακαλύπτεις ότι έλεγες ανοησίες (αν όντως αυτό πιστεύεις), μπορείς να αλλάξεις ρότα σαν να μη συνέβη τίποτα; Ομολογώντας απλώς ότι οι ακαδημαϊκοί «λένε διάφορα»; Και τι είναι αυτοί οι ακαδημαϊκοί; Έχουν τόσο λιγότερη ευθύνη από κάθε άλλον άνθρωπο που νιώθει το βάρος να μη λέει αρλούμπες τις οποίες θα αρνηθεί την πρώτη στιγμή που θα πιεστεί; More

Η φουφού του καστανά

Leave a comment

Η φουφού του καστανά

Του Κωνσταντίνου Πουλή

Η αστυνομία, σε επιχείρηση που έκανε στην οδό Τσιμισκή, συνέλαβε παρανομούντα καστανά, ο οποίος πωλούσε κάστανα χωρίς άδεια και χωρίς ταμειακή μηχανή. Η σύλληψή του έγινε στο πλαίσιο των δράσεων της αστυνομίας για την πάταξη του παραεμπορίου. Όπως εξήγησε ο υπεύθυνος της αστυνομίας, με δεδομένο ότι η δράση έγινε σε μια στιγμή που θα υπήρχε κόσμος εκεί γύρω, διότι (τι ειρωνεία!) θα άναβαν τα λαμπάκια στο χριστουγεννιάτικο δέντρο, η αντίδραση του κόσμου ήταν αναμενόμενη, γι’ αυτό και χρειάστηκε μια σχετικά ενισχυμένη ομάδα αστυνομικών. Έχουν προηγηθεί άλλα δύο παρόμοια περιστατικά, ένας 92χρονος πουλούσε κάστανα χωρίς άδεια στα Τρίκαλα, όπου κατασχέθηκε και η φουφού, και μια 79χρονη γυναίκα πουλούσε μαϊντανό, σπανάκι, καρότα, λάχανα, σέσκουλα, αντίδια και παντζάρια στη λαϊκή χωρίς άδεια.

Κατ’ αρχάς κρατώ μια επιφύλαξη ως προς τα πραγματολογικά. Μπορεί πράγματι να επιβεβαιωθεί ότι ο καστανάς αυτός ήταν ζάπλουτος και χρυσαυγίτης. Γράφτηκαν και τα δύο, ακόμη και αναλύσεις για το πόσα χρήματα πρέπει να κέρδιζε για να φτάσει να χρωστάει τόσα πολλά στο ΤΕΒΕ και την εφορία. Η αλήθεια είναι πως μια ιστορία του τύπου «υπήρχε μια γριά που ζητιάνευε και βρήκαν στο στρώμα της χρυσές λίρες, αλλά εκείνη εξαπατούσε την κοινωνία φορώντας κουρέλια», είναι ένα κλασικό παραμύθι αποευαισθητοποίησης. Κρατώντας ωστόσο μια σχετική ανεξαρτησία ως προς τα πραγματολογικά, στρέφομαι σε αυτό που μου φαίνεται σημαντικότερο, δηλαδή πώς συζητούμε. More