Home

Ωφελέειν ή μη βλάπτειν

Leave a comment

Ωφελέειν ή μη βλάπτειν

Του Τάσου Τσακίρογλου

Τα επιτεύγματα του ανθρώπινου εγκεφάλου είναι σίγουρα εντυπωσιακά και οι σύγχρονες νευροεπιστήμες δεν σταματούν να μας εκπλήσσουν για τις δυνατότητες που συνεχώς ανακαλύπτουν. Αυτό το μυστήριο και ταυτοχρόνως θαυμαστό όργανο που φωλιάζει μέσα στο κρανίο είναι το κέντρο των σκέψεων, των αισθήσεων, της συνείδησης και όλων εκείνων των μαγικών πραγμάτων που μας καθορίζουν στη ζωή.

Ο εγκέφαλος όμως δεν έχει μόνο τις μεγαλειώδεις του στιγμές, αφού πολλές φορές στο εσωτερικό του συμβαίνουν και φοβερά πράγματα, έστω και εάν αυτά έχουν ορισμένα πολύ εξωτικά ονόματα: επιφυσιοκύττωμα, γλοιοβλάστωμα, ανεύρυσμα, επενδύμωμα, έμφρακτο, μυελοβλάστωμα και άλλα πολλά, τα οποία παραπέμπουν σε πολύ σοβαρές ασθένειες, όπως οι καρκινικοί και θανατηφόροι όγκοι ή βλάβες που αφήνουν το μοιραίο αποτύπωμά τους σ’ ολόκληρη τη ζωή των ασθενών. More

Το διαχρονικό όνειρο της εξάλειψης του χρόνου

Leave a comment

Το διαχρονικό όνειρο της εξάλειψης του χρόνου

Ο χρόνος όχι μόνο δεν περιορίζεται σε ό,τι μετράνε τα ρολόγια μας, ούτε και αποτελεί μόνο μια ανθρώπινη ψευδαίσθηση, όπως πίστευε ακράδαντα ο Αϊνστάιν, αλλά ενυπάρχει και εξηγεί την ανάδυση όλων των πολύπλοκων φυσικών συστημάτων: από την οργάνωση και τη λειτουργία των ζωντανών οργανισμών μέχρι τη διαμόρφωση και την εξέλιξη των ουράνιων σωμάτων, όπως υποστήριζε ο Μπερξόν πριν από περίπου έναν αιώνα.

Η ανάγκη για μια ακριβέστερη καταμέτρηση του χρόνου οδήγησε τους ανθρώπους στην επινόηση και στην τελειοποίηση ολοένα και πιο σύνθετων ωρολογιακών μηχανών και πιο πρόσφατα στη δημιουργία ατομικών ρολογιών. Δεν πρόκειται για τα συνήθη ρολόγια που κοιτάμε καθημερινά, αλλά για χρονομετρικά συστήματα που καταγράφουν -με τις παλινδρομήσεις σε ατομικό επίπεδο- το πέρασμα του χρόνου. Το πρόβλημα ωστόσο με τα ατομικά ρολόγια δεν είναι η αξιοπιστία τους, αλλά αυτό που μετράνε με εντυπωσιακή ακρίβεια, δηλαδή ο χρόνος. Δεδομένου ότι, για πολλούς φυσικούς, ο χρόνος δεν υπάρχει.

More

Συναισθηματική και εγκεφαλική η επιρροή της οθόνης

Leave a comment

Συναισθηματική και εγκεφαλική η επιρροή της οθόνης

Του Σπύρου Μανουσέλη

Υπάρχει στενότατη σχέση ανάμεσα στις ώρες που περνά ένα παιδί ηλικίας από 4 έως 8 ετών μπροστά σε μια οθόνη (τηλεόρασης ή/και υπολογιστή) και στη μειωμένη ικανότητά του να κατανοεί τα συναισθήματά του και τα συναισθήματα των άλλων ανθρώπων. Σε αυτό το κάθε άλλο παρά καθησυχαστικό συμπέρασμα κατέληξε μία συστηματική έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας (NTNU) της Νορβηγίας.

Στην έρευνα αυτή, που ολοκληρώθηκε και δημοσιεύτηκε πριν από τρεις μήνες, οι ερευνητές ανέλυσαν τις καλά επιβεβαιωμένες πληροφορίες που υπήρχαν στη βάση δεδομένων Τrondheim Early Secure Study (TESS), η οποία αφορούσε πληροφορίες σχετικά με τη συμπεριφορά 1.000 παιδιών στη Νορβηγία, τα οποία είχαν υποβληθεί σε ένα ειδικό ψυχολογικό τεστ κατά τη χρονική περίοδο από το 2007 έως το 2012. Αναλύοντας αυτά τα δεδομένα οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι όσο περισσότερο χρόνο καθόταν ένα παιδί μπροστά σε μια οθόνη τηλεόρασης τόσο περισσότερο επηρεαζόταν η φυσιολογική συναισθηματική του ανάπτυξη: η ικανότητά του δηλαδή να κατανοεί τα συναισθήματά του, καθώς και τα συναισθήματα των άλλων, παρουσιάζοντας δηλαδή μειωμένη ενσυναίσθηση. More

Εγκεφαλικοί χρονοχάρτες

Leave a comment

Εγκεφαλικοί χρονοχάρτες

Του Σπύρου Μανουσέλη

Ο νομπελίστας νευροεπιστήμονας Εντβαρντ Μόζερ και η ομάδα του υποστηρίζουν ότι κατάφεραν να εντοπίσουν τον εγκεφαλικό μηχανισμό που επιτρέπει στον ανθρώπινο νου να τοποθετεί σε χρονική σειρά όλες τις εμπειρίες και τα βιώματά του. Ενώ από μια πιο πρόσφατη έρευνα προκύπτει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος δημιουργεί χρονοχάρτες, στους οποίους και ανατρέχει για να υπολογίζει κάτι τόσο αφηρημένο και φευγαλέο όπως ο χρόνος.

Πού εντοπίζονται τα εγκεφαλικά μας χρονόμετρα και από ποια νευρωνικά υποστρώματα αναδύεται η ανθρώπινη «αίσθηση» του χρόνου; Οπως είδαμε στο προηγούμενο άρθρο, σε αυτό το πεδίο έρευνας καταγράφονται, τα τελευταία χρόνια, οι πιο εντυπωσιακές ανακαλύψεις των νευροεπιστημών. Χάρη στις νέες απεικονιστικές τεχνικές των μικροδομών και των λειτουργιών του εγκεφάλου αρχίζουμε να ανακαλύπτουμε τους αδιαφανείς εγκεφαλικούς μηχανισμούς και να κατανοούμε τις μη συνειδητές ψυχοβιολογικές διεργασίες που ρυθμίζουν ή απορρυθμίζουν τα εγκεφαλικά μας χρονόμετρα.

More

Αναζητώντας τον εγκεφαλικό μας χρόνο

Leave a comment

Αναζητώντας τον εγκεφαλικό μας χρόνο

Του Σπύρου Μανουσέλη

Κοινός παρονομαστής των νευροεπιστημονικών ερευνών για την ανθρώπινη αντίληψη του χρόνου είναι η παραδοχή ότι υπάρχει ένας ή περισσότεροι εγκεφαλικοί μηχανισμοί για την καταμέτρηση του χρόνου, ένα είδος «εγκεφαλικής κλεψύδρας» ικανής να συσσωρεύει κάθε στιγμή της βιολογικής και της νοητικής μας ζωής. Το αποφασιστικό ερώτημα, όμως, είναι αν αυτά τα εγκεφαλικά χρονόμετρα «καταγράφουν» παθητικά τις χρονικές στιγμές ή, αντίθετα, τις δημιουργούν.

Διαρκώς παραπονούμαστε ότι «δεν έχουμε χρόνο» ή πως ο χρόνος «κυλά» και «φεύγει» ανεπιστρεπτί, χωρίς ποτέ να προσδιορίζουμε τι είδους «πράγμα» είναι αυτό που ρέει και μας διαφεύγει ασταμάτητα ή το πώς ο εγκέφαλός μας αντιλαμβάνεται τον χρόνο. Μας φαίνεται αρκετά απλό να περιγράφουμε τον χρόνο ως διαδοχή παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος. Μόλις όμως θέσουμε το ερώτημα: τι είναι αυτό που περιγράφει αυτή η διαδοχή και πώς ακριβώς αποτυπώνεται στον εγκέφαλό μας, θα συνειδητοποιήσουμε ότι ο «χρόνος» ήταν ανέκαθεν και παραμένει το πιο φευγαλέο, ασαφές και άπιαστο «αντικείμενο» της ανθρώπινης σκέψης, φυσικής και μεταφυσικής (βλ. τα σχετικά άρθρα μας: 10-1-2015, 30-12-2016, 5-1-2018). More

Νευρομάρκετινγκ ή διεισδύοντας στον εγκέφαλο των καταναλωτών

Leave a comment

Νευρομάρκετινγκ ή διεισδύοντας στον εγκέφαλο των καταναλωτών

Του Σπύρου Μανουσέλη

Πώς το νευρομάρκετινγκ, η πιο άμεση εφαρμογή της νευροοικονομίας, αμφισβητεί κάποιες βασικές παραδοχές της Οικονομίας. Και γιατί στις παραδοσιακές οικονομικές αναλύσεις με όρους ζημιάς-κέρδους θεωρείται πλέον αναγκαίο να προστεθούν οι συστηματικά παραγνωρισμένες βιοψυχολογικές μεταβλητές της ανθρώπινης ζωής.

Στην εποχή της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, και ειδικότερα μετά την τελευταία διεθνή οικονομική κρίση, δεν είναι πια δυνατόν να αφήσουμε τη διαχείριση του χρήματος στα χέρια των οικονομολόγων ή στις ανθρωποκτόνους στρατηγικές των αγορών. Εξάλλου, σχεδόν οι πάντες παραδέχονται πρόθυμα ότι η τελευταία πλανητική οικονομική κρίση προέκυψε αποκλειστικά από τα δικά τους «λάθη».

More

Επιφόρτωση …των εγκεφαλικών λειτουργιών στον υπολογιστή (Μέρος 2ο)

Leave a comment

Επιβεβαιώνοντας την μεταφορά

Εάν η θεωρία της επιφόρτωσης τίθεται υπό αμφισβήτηση, τότε πώς να βρούμε αποδεικτικά στοιχεία; Όταν θα είναι διαθέσιμη η τεχνολογία, δεν μπορούμε να πειραματιστούμε με διαφορετικές διαδικασίες και να δούμε ποια θα είναι τα αποτελέσματα;

Εδώ ανακύπτουν ορισμένα προβλήματα. Για αρχή, εφόσον η επιφόρτωση απαιτεί ότι ο αρχικός εγκεφαλικός ιστός θα καταστραφεί, ή έστω θα καταστεί ανενεργός, ο αναμενόμενος θάνατος του ασθενούς θα έκανε δυσεύρετους τους εθελοντές, άσε το τί θα μπορούσε να σκεφτεί σχετικά ο νομοθέτης. Αυτή η δυσκολία μπορεί να ξεπεραστεί με αναμονή, όπως προτείνει ο Ραλφ Μερκλ, ώστε να είναι νεκρή η υποψήφια επιφόρτωση, (Μερκλ 1993: 5).

Θεωρώντας πως αυτή η κατάσταση μπορεί να υπάρξει, και ότι είναι δυνατόν να χαρτογραφηθεί γρήγορα και/ή να διατηρηθούν οι νευρώνες από την αλλοίωση (πράγμα που δεν μπορεί να είναι και πολύ δύσκολο με την χρήση νανοτεχνολογίας, με το που σταματάνε τα σημεία ζωής, υποδόριες αποθήκες με αισθητήρες θα μπορούσαν να απελευθερώσουν ορδές αυτο-πολλαπλασιαζόμενων νανομηχανών στο αίμα ώστε να διατηρήσουν και να προφυλάξουν τους νευρώνες), ένα άλλο πρόβλημα προφανώς ανακύπτει. Όταν ένα σώμα είναι ήδη νεκρό η πιο σημαντική ένδειξη είναι ότι εσύ πράγματι κάνεις την μεταφορά. More

Επιφόρτωση …των εγκεφαλικών λειτουργιών στον υπολογιστή (Μέρος 1ο)

Leave a comment

Η επιφόρτωση (η οποία κατά περίσταση αναφέρεται ως μεταφόρτωση) είναι η επιστήμη που μελετά τη μεταφορά της ανθρώπινης συνείδησης και μνήμης από έναν οργανικό ιστό σε ένα αυτοματοποιημένο ακριβές αντίγραφο, η οποία συνήθως, με τη στενή έννοια, ορίζεται ως η μεταφορά εγκεφαλικών λειτουργιών στον υπολογιστή.

Η επιφόρτωση, που δεν είναι ευρέως γνωστή σε κύκλους πέρα των φίλων της τεχνολογίας, παραμένει ως η πιο αμφιλεγόμενη από όλες τις πιθανές τεχνολογίες, όπου γίνεται αναφορά σε αυτήν. Και αυτό, παρά το γεγονός πως κατά τα φαινόμενα καμία τεχνολογία στην ιστορία που βασίζεται σε θεωρητικά μοντέλα –ούτε καν η ίδια η νανοτεχνολογία– δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι παρέχει πιο ασυνήθιστες δυνάμεις στην ανθρωπότητα.

Το εύρος των δυνατοτήτων που ανοίγονται σε ένα ον με συνείδηση στον κυβερνοχώρο είναι δύσκολο ακόμη και να το φανταστούμε αρχικά. Εντός ενός προγράμματος η/υ θα γίνεις αθάνατος, θα αποκτήσεις ανοσία στις ασθένειες, δεν θα γερνάς και δεν θα μπορείς να υποστείς τραυματισμούς. Θα μπορείς να ζεις μέσα σε έναν φανταστικό κόσμο ο οποίος δεν υπόκειται στους νόμους της φύσης, θα μπορείς να παίρνεις οποιαδήποτε μορφή, ή να εμφυσήσεις την συνείδησή σου σε οποιοδήποτε αντικείμενο μέσα στο πρόγραμμα. Θα μπορείς να πετάς ή να μετακινείς αντικείμενα με τηλεκίνηση. Θα μπορείς να τροποποιείς το περιβάλλον σου σύμφωνα με τα καπρίτσια σου σε μορφές άγνωστες στην Γη ή άγνωστες, κατά τα φαινόμενα, και οπουδήποτε αλλού. More

«Παίζουν» με τον εγκέφαλο των στρατιωτών οι ΗΠΑ

Leave a comment

Του Βασίλη Γαλούπη

Τα πολεμικά προγράμματα τελευταίας γενιάς στο αμερικανικό Πεντάγωνο.

Στον πόλεμο η γρήγορη και αξιόπιστη αναγνώριση του στόχου είναι ζωτικής σημασίας. Η DARPA, η Υπηρεσία Έρευνας Προηγμένων Αμυντικών Προγραμμάτων του αμερικανικού Πενταγώνου, διαθέτει ένα ειδικό πρόγραμμα νευροτεχνολογίας, που σκοπό έχει τη μελέτη του ανθρώπινου εγκεφάλου με ζητούμενο τη βελτίωση των χρήσιμων στις πολεμικές επιχειρήσεις λειτουργιών του.

Οι αναλυτές του προγράμματος παρατήρησαν και κατέγραψαν το εξής: Κάθε φορά που ο ανθρώπινος εγκέφαλος εντοπίζει ένα αντικείμενο το οποίο ψάχνει, παράγει το P300, ένα φευγαλέο ηλεκτρικό σήμα της τάξης των δύο μιλιβόλτ. Αυτό το σήμα, μάλιστα, είναι ανιχνεύσιμο από ηλεκτρόδια, όταν έρχονται σε επαφή με το κεφάλι, πριν ο ίδιος αποκτήσει συνειδητή επίγνωση ότι πράγματι αναγνώρισε οτιδήποτε. Με λίγα λόγια, αυτά τα δύο μιλιβόλτ δείχνουν ότι κάποιος είδε κάτι πριν συνειδητοποιήσει ότι το βλέπει. Αυτό το εύρημα είναι τρομερά ενδιαφέρον για την DARPA, που ελπίζει να το αξιοποιήσει για αναγνώριση στόχων, σύμφωνα με τον «Economist». More