Home

Η νεύρωση ως πολιτική

Leave a comment

https://edromos.gr/wp-content/uploads/2019/11/gaiths.jpg

του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Έχει κανείς την αίσθηση, μερικές φορές, πως στην Ελλάδα δεν συγκρούονται ιδεολογίες, κόμματα ή κοινωνικές τάξεις αλλά συλλογικές νευρώσεις. Διάφορα στοιχεία, κυρίως από το χώρο του «αστικού» παρασιτισμού, εξύψωσαν την δική τους νεύρωση σε καθολική πάθηση και στη συνέχεια προσπαθούν να λύσουν για λογαριασμό του Λαού ότι δεν μπορούν να λύσουν οι ίδιοι για τον εαυτό τους. Το τραγικό είναι ότι μεγάλα τμήματα του Λαού μας υιοθέτησαν την νεύρωση τους ως την μόνη αλήθεια ή επιχειρούν να ανταπαντήσουν σ’ αυτήν με αντίστοιχους όρους, αντανακλώντας απλά τη δικιά τους νευρωτική απάντηση και πάει λέγοντας. More

Συναισθηματική πολιτική

Leave a comment

https://edromos.gr/wp-content/uploads/2019/06/daxtylo.jpg

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Ας φανταστούμε έναν άνθρωπο που εργάζεται στην δουλειά του πατέρα του, αν και ποτέ δεν ήταν αυτή η επιθυμία του. Εργάζεται σε μια δουλειά αν και δεν τον ικανοποιεί. Έχει δυό παιδιά στα οποία δυσκολεύεται πολύ να θέσει τους αναγκαίους, για την ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη, περιορισμούς. Προσπαθεί να κάνει ό,τι μπορεί για να ευχαριστήσει τη σύζυγο του, που εντούτοις, παραμένει ανικανοποίητη και εξαιρετικά απαιτητική. Κάθε φορά που επιχειρεί να «σπάσει» αυτό το πάτερν, νιώθει ενοχές και προκειμένου να τις ανακουφίσει υποχωρεί, παραχωρώντας τον έλεγχο της ζωής του στους Άλλους. Ο άνθρωπος της ιστορίας αυτής είναι εγκλωβισμένος στην ίδια του τη ζωή. Είναι παγιδευμένος στη ζωή του.

Ας φανταστούμε, ακόμη, έναν άλλο άνθρωπο, μια γυναίκα αυτή τη φορά, που νιώθει πως η ζωή με τον σύντροφο της είναι αφόρητη. Συχνά συμπεριφέρεται με μια επίφαση ευδιαθεσίας, αλλά μια πιο προσεκτική ματιά μπορεί να δει την υποβόσκουσα δυσαρέσκειά της. Η γυναίκα αυτή παντρεύτηκε για να ξεφύγει από την πατριαρχική καταπιεστική οικογένεια της, αλλά το μόνο που πέτυχε είναι απλά ότι αντικατέστησε τον τυραννικό πατέρα της με μια νεότερη εκδοχή του. Η ιδέα της απελευθέρωσής της φαίνεται στα μάτια της τρομαχτική. More

Ο πόθος για την υποταγή

Leave a comment

https://edromos.gr/wp-content/uploads/2019/06/art-kravgh.jpg

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Αυτός ο δάνειος, από τον Έριχ Φρόμ, τίτλος του άρθρου επιχειρεί να απαντήσει με εξ’ αρχής, αν και ίσως αφοριστκά, στις πολιτικές ταλαιπωρίες μας. Αυτές που η τρέχουσα συστημική «πολιτική» προσπαθεί μανιωδώς να βάλει κάτω από το χαλί της συλλογικής και ατομικής μας συνείδησης. Γιατί, δηλαδή, αυτό το αποτέλεσμα των εκλογών, αν αφήσουμε στην άκρη τις διανοητικοποιημένες αναλύσεις μας και υποχρεωθούμε να αναμετρηθούμε με το ερώτημα αυτό, αφού όμως συμπεριλάβουμε στην εξίσωση μας και τις υπέρτατες αγωνίες των ανθρώπων. Με άλλα λόγια, πως αυτό το εκλογικό αποτέλεσμα συσχετίζεται: α) με την αναγνώριση της ελευθερίας και την ανάληψη της ευθύνης για τη ζωή που ζούμε, β) την ψυχική απομόνωση των ά-σχετων ανθρώπων μέσα στον μετανεωτερικό καπιταλισμό, γ) την αναζήτηση νοήματος σ’ αυτή τη ζωή και δ) την υποχρέωση όλων μας να συμβιβαστούμε με την ιδέα του θανάτου που μας περιμένει στο τέλος. More

Παρόλα αυτά

Leave a comment

https://www.e-dromos.gr/wp-content/uploads/2019/01/24-25_ANDROULIDAKIS.jpg

του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Αν υπήρχε ένα αλφαβητάρι της Επανάστασης, ένα μάνιουαλ των προϋποθέσεων για να ξεσηκωθεί αυτός ο λαός, μάλλον είναι όλες εδώ. Η υπαρξιακή κρίση της πολιτικής, η αλαζονεία των κυρίαρχων, η κυριαρχία του «πλαστικού» κάθε μορφής, η ακραία φτώχεια, η αφτιασίδωτη εκμετάλλευση, η λοιδορία του θύματος, το ψεύδος και η προκλητική εξαπάτηση, οι εξωφρενικές διακρίσεις, ο ευτελισμός της καταπίεσης κάθε μορφής και τόσα άλλα, όλα έχουν ήδη επισυμβεί. Όλοι οι αιτιώδεις παράγοντες είναι παρόντες. Κι όμως δεν είναι αρκετοί. Οι συνθήκες είναι ώριμες …αλλά δεν είναι ικανές. «Και θα ‘ναι τα πράγματα μέσα του κιόλας ωραία ερείπια», ωστόσο, κανένα όνειρο δεν έλαβε ακόμη εκδίκηση.

Αντ’ αυτού, σχόλια. Σχόλια επί σχολίων, κρίσεις, επικρίσεις, κριτικές αναλύσεις και προπάντων καταγγελίες. Όμως κάθε σχόλιο, κάθε κριτική, κάθε καταγγελία, έχει ήδη ενσωματωθεί την ίδια τη στιγμή που γράφεται, γιατί το χειρότερο που θα μπορούσε να ειπωθεί, έχει ήδη ειπωθεί και δεν ιδρώνει το αυτί κανενός. Η μνημονιακή Ελλάδα υφίσταται και συγκροτείται ως τέτοια πέρα από κάθε έλλογη αιτιολογία. Και δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποιος που πιστεύει ότι περιφέροντας τον πόνο στα καφενεία των κοινωνικών δικτύων θα συγκινήσει ή θα κινητοποιήσει τον απέναντι Άλλο, πέρα από μερικά δευτερόλεπτα στο timeline του ή μέχρι το δάχτυλο του να βαρεθεί θα σκρολάρει λίγο παρακάτω την οθόνη της ζωής του. Στον πόνο –επί των τύπων των ήλων– του Άλλου, όπου συμμετέχεις με το δάχτυλο, καταλαβαίνεις ποιος «Θωμάς» είσαι. More

Η αυτό-ηττώμενη κοινωνία

Leave a comment

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Καθώς η ίδια η πραγματικότητα της θέσης της χώρας στον διεθνή καταμερισμό της εργασίας υποχρέωσε τον ΣΥΡΙΖΑ να αφήσει στην άκρη το αντι-μνημονιακό αφήγημα, απέμεινε ως μόνο έρεισμα το «κοσμοπολίτικο κοσμοείδωλο» με το οποίο, άλλωστε, το μεγάλο μέρος των στελεχών του ήταν χρόνια εξοικειωμένο. Οι κοσμογυρισμένοι Βρυξελλιώτες, αυτό το μοντέρνο προοδευταριό, που πάντα έβλεπε με απέχθεια το Λαό και τον Τόπο, καθώς θεωρούσε τους γονείς του υπεύθυνους για την συγκαλυμμένη μειονεξία του, κατάφερε -υιοθετώντας ψευδεπίγραφα κρίσιμα στοιχεία του αντιστασιακού ήθους και παράδοσης του Λαού μας- να μπολιάσει μεγάλο μέρος του κοινωνικού σώματος με ένα σχήμα-πάτερν συλλογικής μειονεκτικότητας.

Ως αποδεικτικά στοιχεία αυτής της περίπου εγγενούς νεολληνικής μειονεκτικότητας δεν ήταν πλέον ούτε οι παλαιότερες μετεμφυλιακές διαφημιστικές ρητορείες των προϊόντων που ήταν, επιτέλους, «εφάμμιλα των καλυτέρων ευρωπαϊκών», ούτε οι πρώϊμες νεοφιλελέ αντιλήψεις της «Δυστυχίας του να είσαι Έλληνας» του Ν. Δήμου, ούτε οι «Όψεις υπανάπτυξης» του Ν. Μουζέλη και του Σημιτικού εκσυγχρονισμού, ούτε οι νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις του σπάταλου κράτους και του τεμπέλη και διεφθαρμένου Έλληνα που καλλιέργησαν όσοι αντιλαμβάνονταν το Μνημόνιο ως ευλογία. More

Ένα δέντρο στην πίσω αυλή μας

Leave a comment

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Το μεγαλύτερο δράμα της κοινωνίας μας συμβαίνει δίπλα μας, στην πίσω αυλή μας, στη σκοτεινή πίσω αυλή μας. Είναι οι εκατοντάδες αυτοκτονίες, η ραγδαία αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας, τα «πεταμένα» βρέφη, τα παιδιά στις ουσίες και οι εξαρτήσεις, η καθημερινή επιθετικότητα, η διαρκής επίκριση όλων εναντίον όλων, ο διάχυτος κοινωνικός θυμός, η εκτόξευση της κατανάλωσης ψυχοφαρμάκων, η ταχύτατη γήρανση του πληθυσμού και ο ξενιτεμός των νέων, η πλήρης αποικιοποίηση και λεηλασία της χώρας. Με μια κουβέντα, το μεγαλύτερο δράμα της κοινωνίας μας είναι ότι αυτή δεν λειτουργεί. Δεν λειτουργεί, πλέον, έστω με τους όρους μιας αστικής δημοκρατίας δυτικού τύπου, αν λειτούργησε και ποτέ.

Απ’ την απογοήτευση στον κυνισμό

Όλα αυτά τα μικρά και μεγάλα εγκλήματα συμβαίνουν και οι περισσότεροι από μας σαν κάπως να μην ξέρουμε, δεν θέλουμε να ξέρουμε ή ίσως και να μην μας νοιάζει πια. Η συλλογική ματαίωση έχει σκεπάσει την ψυχική γεωγραφία μας. Απ’ την απογοήτευση στον κυνισμό και στην λοιδορία του Άλλου, τέσσερα μνημόνια δρόμος, αν μ’ εννοείς. More

Ο θρυμματισμένος εαυτός των μνημονίων

Leave a comment

“Δύο ηλικιωμένοι τρώνε”, πίνακας του Φρανθίσκο Γκόγια

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Το ατομοκεντρικό μοντέλο του Διαφωτισμού των μνημονίων

Ο Εαυτός της Λογικής και της Αυτονομίας, ο άνθρωπος με τη μοναδικότητα της νόησης, ο καθοδηγούμενος από την ισχυρή του βούληση, ο σύγχρονος Προμηθέας, ήταν η κεντρική ιδέα του Διαφωτισμού και εξακολουθεί –να απαιτεί– να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε την ατομικότητα, τόσο στη Δύση, όσο και στην καθ’ ημάς «Δύση».

Ωστόσο, αρκεί μια ματιά στα καθημερινά δελτία ειδήσεων για να αντιληφθεί κανείς ότι αυτό το δυτικό μοντέλο του εαυτού δεν ήταν ποτέ αληθινά ενιαίο. Η ισχύς της δυτικής μπαρούφας του ορθολογικού και αυτόνομου Ατόμου-Εαυτού (που από τότε επιμένει να ψάχνει πως να «είναι ο εαυτός του»), εξαρτάται από μια ακραία διχοτόμηση σε σχέση με αυτό που ο άνθρωπος δεν πρέπει να είναι: δηλαδή, υπερβολικά συναισθηματικός (παράλογος), υπερβολικά «σωματικός» και, κυρίως, αλληλεξαρτώμενος από άλλα όντα. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, που οι Έλληνες ή άλλοι μεσογειακοί λαοί και διάφοροι «ανατολίτες», καταγγέλλονται για την απουσία αυτής της διχοτόμησης, «δεν περάσαμε Διαφωτι(ζ)μό, αφού». Μας κατηγορούν που δεν κοπήκαμε στα δύο! More

Πριν από ένα αγχώδες τέλος

Leave a comment

https://www.thepressproject.gr/photos/andr1521229014.jpg

Toυ Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Καθώς το άγχος δεν είναι τίποτα περισσότερο παρά ένα συναίσθημα από το μέλλον ή μάλλον ένα συναίσθημα που προβλέπει το δυσοίωνο μέλλον, αντιλαμβάνεται κανείς τι περίπου συμβαίνει στον ανθρώπινο ψυχισμό, όταν το δυσοίωνο αυτό μέλλον επιβεβαιώνεται καθημερινά στο παρόν. Πρόκειται για μια «δικαίωση» του άγχους. Κάτι σαν να λέμε, δικαίως αγχωθήκαμε.

Με τον τρόπο αυτό, καθώς το άγχος και η εύλογη ανησυχία -για μια πιθανή απειλή- δικαιώνονται, ο άνθρωπος δεν έχει άλλη οδό διαφυγής παρά την δυσλειτουργική αποφυγή, την απόσυρση ή την διαφυγή σε λογής «καταφύγια». Η ιδιώτευση, η επιμελημένη και «φρόνιμη σύνεση» της αυτολογοκριμένης σιωπής ή η πρόσδεση σε διανοητικοποιημένες ιδεοληπτικές καταφυγές είναι η πολιτική έκφραση αυτής της ψυχολογικής πραγματικότητας. Μπορείς να «ποστάρεις», για παράδειγμα, δεκάδες φωτογραφίες με ανθισμένες μυγδαλιές στα κοινωνικά δίκτυα, μπορείς να «εξαφανίζεσαι από προσώπου γης» και να «χάνεσαι ρε σύντροφε», μπορείς να κάνεις και καμιά επαναστατική γυμναστική, καταγγέλλοντας ότι μοιάζει να αντιβαίνει την ιδεολογική σου περιχαράκωση, αλλά μπορούμε τώρα να καταλάβουμε ότι όλα αυτά δεν είναι τίποτα περισσότερο από την ανάγκη να διαφύγουμε του υπαρξιακού άγχους που δικαιώνεται όλο και πιο πολύ.   More

Εφηβεία και «εφηβεία» στους καιρούς της κρίσης

Leave a comment

https://www.e-dromos.gr/wp-content/uploads/2018/02/123-5.jpg

του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Η παγκοσμιοποίηση, με την μια ή την άλλη μορφή, υπήρξε σε αρκετές περιόδους της ιστορίας της ανθρωπότητας, όμως για πρώτη φορά εμφανίζεται με τέτοια ένταση και έκταση επιδώκοντας και την οικουμενική πολιτισμική κυριαρχία. Είναι εύλογο ότι αυτή η τάση πολιτισμικής ομογενοποίησης συναντά αντιστάσεις από τις τοπικές πολιτισμικές παραδόσεις. Οι νέοι και ιδιαίτερα οι έφηβοι, βρίσκονται συχνά, ως μήλο της έριδας, ανάμεσα στη σύγκρουση αυτή.

Στον βαθμό που η ταυτότητα στους εφήβους συναρτάται με τις αξίες που θα υιοθετήσουν και τις επιλογές που θα κάνουν όσον αφορά στο πεδίο της εργασίας και το πεδίο των σχέσεων –πεδία στα οποία η ισχύς της παγκοσμιοποιητικής κουλτούρας είναι έντονη και συχνότατα σε αντίθεση με τις τοπικές παραδόσεις– η ταυτοτική σύγχυση είναι το πιο πιθανόν να συμβεί. Έτσι κι αλλιώς, οι έφηβοι δεν είναι ούτε παιδιά, ούτε ενήλικες και άρα βρίσκονται σε ένα «μετέωρο», το οποίο η διαπολιτισμική σύγκρουση φαίνεται και να επιτείνει και να προεκτείνει, ιδιαίτερα μάλιστα καθώς οι έφηβοι είναι ο κινητήριος μοχλός της παγκοσμιοποίησης. More

Ο Αϊ Βασίλης είναι σκέτη λέρα

Leave a comment

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Όπως υποστηρίζουν θεωρητικοί της Κοινωνικής Ψυχολογίας, όπως ο καθ. Stephen Wright (2001), «αρκεί να επιτραπεί η κινητικότητα-πρόσβαση σε μόλις 2% των μελών των υποτελών τάξεων (προς τις κυρίαρχες τάξεις) και τότε οι μεμονωμένες ατομικές δράσεις καθίστανται η κυρίαρχη επιλογή», ενώ η συλλογική δράση πάει περίπατο.

Αυτό το μόλις 2% που κατορθώνει να «πετύχει» και να «ανέβει» κοινωνική κατηγορία, είναι αρκετό για να παραμυθιαστεί το υπόλοιπο 98% μιας υποτελούς τάξης ότι μπορεί να τα καταφέρει και αυτό και να εγκαταλείψει κάθε περίπτωση συλλογικής δυναμικής δράσης.

Το φαινόμενο αυτό, γνωστό ως τοκενισμός (tokenism) ή προσχηματική διαταξική κινητικότητα, είναι ο καλύτερος στυλοβάτης του καπιταλισμού, παράγοντας έτσι μαζικά κυρ-Παντελήδες που ονειρεύονται ένα καλύτερο ατομικό αύριο και…ζμπούτσατους. More

Η αφανής χρησιμότητα της ατομικής λύσης

Leave a comment

https://www.e-dromos.gr/wp-content/uploads/2017/12/37_%CE%99%CE%94%CE%95%CE%95%CE%A3_2.jpg

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Από το «εγώ» στο «εμείς» δεν πας, όσο το «εγώ» μπορεί να πάει και μόνο του! Αυτός θα μπορούσε να είναι ένας «πιασάρικος» αφετηριακός αφορισμός, για να διερευνηθεί το γιατί και οι συνέπειες της «ατομικής λύσης», ομολογούμενης ή ανομολόγητης, που φαίνεται ότι επέλεξαν και επιλέγουν αρκετοί σύντροφοι ή «σύντροφοι» στους καιρούς της κρίσης.

***

Η Θεωρία της Κοινωνικής Ταυτότητας (Tajfel & Turner, 1979), εξεταζόμενη με όρους μαρξιστικής θεωρίας, θα μπορούσε να προτείνει τρεις θεμελιώδεις παράγοντες, ως καθοριστικές συνθήκες, για την ανάληψη συλλογικής δράσης, εκ μέρους των υποτελών τάξεων: (α) Τη διαπερατότητα ή τη στεγανότητα των ορίων μεταξύ των υποτελών και των κυρίαρχων τάξεων, δηλαδή τη δυνατότητα κάποιων μελών των υποτελών τάξεων να μετακινηθούν ατομικά προς τα άνω της κοινωνικής ιεραρχίας, διαφεύγοντας από τις συνέπειες της ταξικής τους θέσης, (β) Το βαθμό νομιμοποίησης της ταξικής κοινωνικής ιεράρχησης, δηλαδή το βαθμό που οι υποτελείς τάξεις αντιλαμβάνονται τη θέση τους ως εύλογη, δίκαιη, θεμιτή και άρα νόμιμη και (γ) Τη σταθερότητα της κοινωνικής ιεραρχίας, δηλαδή το βαθμό που οι υποτελείς τάξεις θεωρούν ότι η κατάσταση μπορεί να αλλάξει με τις δικές τους πρωτοβουλίες. More

Είναι εφικτή μια εξέγερση στην Ελλάδα σήμερα;

Leave a comment

Είναι εφικτή μια εξέγερση στην Ελλάδα σήμερα;

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Μελετώντας τις κοινωνιοψυχολογικές συνθήκες που πυροδοτούν φαινόμενα συλλογικής δράσης

Αν ο αναγνώστης δεν έχει κάτι καλύτερο να κάνει και θέσει στον εαυτό του το ερώτημα «Ποιός είμαι;» είναι βέβαιο ότι η απάντηση θα αποκαλύψει, μεταξύ άλλων, και διάφορες αυτοπεριγραφές που θα αναφέρονται στη συμμετοχή του σε διάφορες ομάδες. Οι «ομολογίες» αυτές θα είναι είτε ρητές του στυλ «είμαι μέλος του ΣΥΡΙΖΑ» (sic) ή «Ολυμπιακός» (ξανά sic) είτε κάπως έμμεσες, συναρτημένες με την απασχόληση (π.χ. είμαι Δημόσιος Υπάλληλος ή αρχιτέκτονας ή εργάτης ή… αφεντικό σε δικό μου ψιλικατζίδικο), με το φύλο (π.χ. είμαι γυναίκα ή -ας είμαστε προσεκτικοί- είμαι ωραία γυναίκα) ή με την εθνικότητα (π.χ. Είμαι Έλληνας/ίδα).

Σε γενικές γραμμές αυτή είναι η ιδέα της Κοινωνικής Ταυτότητας, που προέρχεται από τη συμμετοχή του ατόμου σε μια κοινωνική ομάδα/συλλογικότητα. Αυτή η Κοινωνική Ταυτότητα μαζί με την Προσωπική Ταυτότητα (ψηλός, χοντρός, γελαστός ή μουρτζούφλης κλπ) συνιστούν αυτό που θα έλεγε κανείς Εαυτό… ή Self όπως λένε οι ελληνόφωνοι.

Τι σχέση όμως μπορεί να έχει αυτή η κάπως δασκαλίστικη εισαγωγή με το ερώτημα που θέτει ο τίτλος; Έχει, και εξηγούμαι αμέσως! More

Ο τρελός κόσμος του νεοφιλελευθερισμού

Leave a comment

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Θα μπορούσε άραγε να υπάρξει σοβαρότερη καταγγελία ενάντια σε ένα κοινωνικό Σύστημα από το ότι έχει την ευθύνη για την πρόκληση μιας επιδημίας ψυχικής νόσου; Κι όμως, τέτοιες καταγγελίες μοιάζουν στην μνημονιακή Ελλάδα περίπου συνωμοσιολογία ή υπερβολές κάποιων «αναρχοάπλυτων». Αρκεί να εξυπηρετείται η κεντρική συστημική αφήγηση ότι η χώρα περνά τα πάνδεινα, ακριβώς επειδή δεν εφάρμοσε με επάρκεια τη νεοφιλελεύθερη καπιταλιστική συνταγή. Αυτήν δηλαδή που πλέον καταγγέλλεται στην πεφωτισμένη Δύση ως η υπεύθυνη για μια επιδημία ψυχοπαθολογίας. Γιατί, τώρα πια, όλα δείχνουν πως ο νεοφιλελευθερισμός είναι το «στοιχειό» που προσδίνει στον καρκίνο του καπιταλισμού την πιο επιθετική και καλπάζουσα μορφή του.

Οι σύγχρονες πληγές του φαραωνικού καπιταλισμού, το άγχος, το στρες, η κατάθλιψη, η κοινωνική φοβία, οι διατροφικές διαταραχές, οι αυτοτραυματιστικές συμπεριφορές, οι διαταραχές προσωπικότητας και η απελπιστική μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση, πλήττουν τώρα τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Για παράδειγμα, τα πρόσφατα, καταστροφικά στοιχεία για την ψυχική υγεία των παιδιών στην Αγγλία, αντικατοπτρίζουν απλά την έκταση της παγκόσμιας «ψυχικής κρίσης», καθώς περισσότερα από 250.000 παιδιά, ηλικίας κάτω των 18 ετών, λαμβάνουν βοήθεια από τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, για προβλήματα όπως το άγχος, η κατάθλιψη και οι διατροφικές διαταραχές. More

Ενάντια στην οικογένεια

Leave a comment

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Από το τριαδικό, ελληνοχριστιανικό μεταπολεμικό δόγμα «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια» -ως συνεκτικό της καθ’ ημάς συλλογικότητας που παριστάνει την κοινωνία- είναι μάλλον φανερό ότι στη συνείδηση των νεότερων τα δυο πρώτα συνθετικά τελούν πλέον σε πλήρη έκπτωση. Και με την ευθύνη της δικαιωματικής αριστεράς το μεν πρώτο, η πατρίς, ταυτίστηκε εύκολα με τον εθνικισμό και υποχώρησε –έως απαγορεύτηκε- από τα παλαιά αντιιμπεριαλιστικά λεξιλόγια, χάριν ενός μοντέρνου κοσμοπολιτισμού, που βέβαια διευκόλυνε την παρασιτική πρόσδεση των ντόπιων ελίτ στην ευρωπαϊκή επικυριαρχία. Το δε δεύτερο, η θρησκεία, εξ’ ορισμού υποθηκευμένο ως παρέκκλιση στην ντόπια παράδοση της «εκκλησίας» του Δήμου (και του ως εκ τούτου γεγονότος των σχέσεων κοινωνίας), εξέπεσε και αυτό σε ευσεβιστικό, ηθικοπλαστικό προτεσταντισμό, που καταριέται από άμβωνος τις αποκλίσεις από τους κανόνες, ως αμαρτίες. Το «ιερό» τρίπτυχο διασπάστηκε, αφήνοντας στη θέση της ονομαστικής κλίσης «η πατρίς» τη γενική του ατομοκεντρικού «της πάρτης» και στη θέση της εκκλησίας το «Θρησκεία Α.Ε.» More

Από το ατομικό άγχος στη συλλογική δράση

Leave a comment

του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Μια από τις θεμελιώδεις αρχές του πολιτισμού της νεωτερικότητας είναι η απόλυτη τοπολογική διάκριση μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου χώρου και η εξ’ αυτού διάκριση μεταξύ απεριόριστης ιδιωτικής ελευθερίας –«το σπίτι μου είναι, ό,τι γουστάρω κάνω!»- και, αντίστοιχα, σειράς περιορισμών στη δημόσια εκδοχή της. Η ιδιωτική ελευθερία, εξοπλισμένη μάλιστα με πλήθος νομικών κατασκευών, ατομικών δικαιωμάτων και διασφαλίσεων, παρέχεται αφειδώς στο άτομο, στο πλαίσιο μιας κοινωνικής σύμβασης, που επιβάλλει όμως στο δημόσιο πεδίο σειρά περιορισμών, κανονισμών και δεσμεύσεων, χάριν μιας λειτουργικής συμβίωσης. «Η ελευθερία του ενός σταματά εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου». Ανταλλάσσεται δηλαδή, περίπου, ο περιορισμός της δημόσιας ελευθερίας -και άρα, μάλλον και της Πολιτικής- με την απόλαυση μιας περίκλειστης ιδιωτικότητας, που μπορεί να κάνει ό,τι γουστάρει αρκεί να μην μπλέκεται στα πόδια των ελίτ-διαχειριστών του δημόσιου χώρου. Η στρατηγική των κυρίαρχων τάξεων ήταν απλή: κάντε ό,τι γουστάρετε στο ατομικό πλαίσιο της ιδιωτικής ελευθερίας σας -κάτι σαν «δεν μας νοιάζει τι κάνετε στο κρεβάτι σας»- και αφήστε σε μας το πεδίο της δημόσιας σφαίρας-ελευθερίας για να το ρυθμίσουμε ως εκπρόσωποι σας. Όπερ και εγένετο.

Περίπου δυο-τρείς δεκαετίες πριν, αυτή η αξιωματική αρχή έμοιαζε ακόμη αδιαμφισβήτητη και πεισματικά αδιάφορη στη καστοριαδική εκδοχή ότι «η ελευθερία μου αρχίζει εκεί όπου αρχίζει η ελευθερία του άλλου». Αντίστοιχα, οι ανησυχίες για τις καταστροφικές συνέπειες των οικονομικών και οικολογικών κρίσεων ήταν λιγότερο σημαντικές και διαδεδομένες μεταξύ των λαϊκών στρωμάτων. Ωστόσο, έκτοτε, η συχνή κάλυψη αυτών των θεμάτων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης -αλλά και στις ευρέως δημοσιευμένες επιστημονικές εκθέσεις- έχει ευαισθητοποιήσει εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο, για τις δυνητικά καταστροφικές συνέπειες των παγκόσμιων προβλημάτων, αλλά και για τις τυχόν αρνητικές επιδράσεις τους στην καθημερινή τους ζωή και στην ευημερία. Είναι δηλαδή φανερό, ότι μια σειρά από ριζοσπαστικές αλλαγές που έχουν επισυμβεί στη δομή και στη λειτουργία τόσο του τοπικού, εθνικού όσο και του παγκόσμιου οικονομικού, κοινωνικού πολιτισμικού κ.λπ. περιβάλλοντος, έχουν επιφέρει κρίσιμες ψυχικές αλλαγές, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο και είναι σχεδόν αυτονόητο  ότι οι ανησυχίες των ατόμων σε σχέση με τις απειλές κατά του περιβάλλοντος δεν μπορεί παρά να επηρεάζουν την υποκειμενική τους αίσθηση ευημερίας. Άλλο τόσο είναι βέβαιο, στην ελληνική περίπτωση, ότι οι ανησυχίες αλλά και ο βομβαρδισμός απειλών εκ μέρους των κυρίαρχων ΜΜΕ, σε σχέση με το οικονομικό περιβάλλον και την εξ’ αυτού αβεβαιότητα, επηρεάζει την ψυχική υγεία των Ελλήνων. More

Για την Ηριάννα «θα προτιμούσα όχι»

Leave a comment

του Αντώνη Ανδρουλιδάκη*

Η απάντηση του πλήρους κενού στο εναγώνιο ερώτημα της πληρότητας

Στο διήγημα του Χέρμαν Μέλβιλ Μπάρτλμπι, ο γραφέας, που πρωτοεκδόθηκε το 1853, ο ήρωας, ένας πραγματικά αλλόκοτος άνθρωπος, εργάζεται σε ένα μικρό γραφείο που το μοναδικό παράθυρο του βλέπει σ’ έναν πλινθόκτιστο τοίχο. Ο Μπάρτλμπι, όλο και πιο συχνά απαντάει στα όσα εύλογα του αναθέτει το αφεντικό του με την ατάκα «Θα προτιμούσα όχι», ώσπου βέβαια φτάνει στο σημείο να αρνείται να κάνει το παραμικρό. Μένει να ατενίζει βουβός τον τοίχο έξω από το παράθυρο του, έτσι που στο τέλος γίνεται κάτι σαν το στοιχειό του γραφείου, καθώς μια μέρα καταλήγει κουλουριασμένος και νεκρός να επιμένει να «αντικρίζει» τον τοίχο του γραφείου-κελιού.

Πίσω από την καταναγκαστικά επαναλαμβανόμενη φράση «θα προτιμούσα όχι», κρύβεται μια μάλλον ασυνείδητη αρνητικότητα. Μια επιθυμία να γυρίσει κανείς την πλάτη του στον μέλλον και στον Άλλο, να απαρνηθεί τον κόσμο, εγκαταλείποντας τον ίδιο του τον εαυτό. Η μοναδική θέα που συντηρεί το βλέμμα, η θέα που συστήνει αλλά ταυτόχρονα «παγώνει» την ύπαρξη, είναι ένας «τυφλός τοίχος». Ο Μπάρτλμπι σιωπά, αντιπροσωπεύοντας το υπάκουο υποκείμενο. Δηλαδή, το αντικείμενο. More

Το ψυχολογικό σχήμα των μνημονίων: Υποταγή, Αποφυγή και Ψευδοεπανάσταση

Leave a comment

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Τα Μνημόνια, εκτός από επιβαλλόμενες οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές, είναι ένα ευρύ, διάχυτο πρόβλημα με χαρακτηριστικά επαναλαμβανόμενου καταναγκαστικού -και εν πολλοίς αυτοηττώμενου- μοτίβου, που συγκροτείται στη συλλογική συνείδηση από μνήμες, συναισθήματα, σωματικές αισθήσεις, πληροφορίες, σκέψεις, πεποιθήσεις και αντιλήψεις σχετικές με τον ατομικό –αλλά και τον συλλογικό- Εαυτό και τις σχέσεις του με τους άλλους. Ο τρόπος αυτός καθιστά, εν τέλει, τη ζωή στην Ελλάδα από δυσλειτουργική έως δυσβάσταχτη.

Οι πολίτες, εύλογα μάλλον, σαν απάντηση στα Μνημόνια, αναπτύσσουν μια δέσμη από δυσλειτουργικές συμπεριφορές, που καθοδηγούνται από τις μνημονιακές θεσμίσεις. Και αυτό γιατί, αυτοί οι δυσλειτουργικοί τρόποι είναι η «αυτόματη απάντηση» των ανθρώπων στην απειλή, ώστε να μπορέσουν να προσαρμοστούν στα Μνημόνια και να μην χρειαστεί να βιώσουν τα έντονα και ισοπεδωτικά συναισθήματα που αυτά προκαλούν. Είναι, βέβαια, αυτονόητο, ότι αυτοί οι τρόποι αντιμετώπισης σε ατομικό ή συλλογικό επίπεδο, μπορεί, κάποιες στιγμές, να βοηθούν στην αποφυγή των συνεπειών του Μνημονιακού τραύματος, αλλά δεν το επουλώνουν αληθινά. More

Η μεμψιμοιρία ως αντίσταση

Leave a comment

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Από τις παρέες των φίλων και των φιλενάδων μέχρι τα καλέσματα των νεοφιλελέδων, η γλυκερή προτροπή «σκέψου θετικά»!, κατά μετάφραση της μετα-νεωτερικής εντολής “think positive”, απαιτεί από την ελληνική κοινωνία να αφήσει κατά μέρος την ανατολίτικη «μίρλα» της, να εγκαταλείψει επιτέλους την γκρινιάρικη αρνητικότητα της και την μεμψιμοιρία και να προσέλθει πανευτυχής στη χορεία των «πεπολιτισμένων» ευρωπαϊκών κοινωνιών της απεριόριστης θετικότητας.

Να αποτινάξουμε, εν τέλει, από πάνω μας τη θολούρα της αρνητικότητας και με ξέπλεκες κοτσίδες να προστρέξουμε στα λιβάδια της αρμονίας των απρόσκοπτων ροών του κεφαλαίου, της πληροφορίας και της εργασίας. Ζητείται να εξομαλύνουμε, να λειάνουμε και να εναρμονίσουμε το τραχύ και τρικυμιώδες της υπάρξεως μας, μετατρέποντας τις δράσεις μας σε μετρήσιμες και ελέγξιμες ρουτίνες. Να γίνουμε κι εμείς κάπως διαφανείς, όπως μια φούσκα που κυνηγούν να πιάσουν χαζοχαρούμενα νήπια. Γιατί παράγινε το κακό με την χρόνια αδιαφάνεια μας, όχι μόνο στο πολιτικό και στο οικονομικό πεδίο, αλλά και σε αυτό το υπαρξιακό. More

Τι είναι η ελληνική ταυτότητα

Leave a comment

του Αντώνη Ανδρουλιδάκη*

Ενδείξεις μιας άλλης αφήγησης για την ανθρώπινη ύπαρξη

Σύμφωνα με τους Tajfel και Turner (1979), η κοινωνική ταυτότητα αποτελείται από εκείνες τις όψεις της αυτοεικόνας ενός ατόμου που προέρχονται από τις κοινωνικές κατηγορίες ή ομάδες στις οποίες θεωρεί το άτομο ότι ανήκει. Συναρτάται, δηλαδή, η κοινωνική ταυτότητα με την αίσθηση του ανήκειν και την εικόνα που σχηματίζει κανείς για τον εαυτό του εξ’ αιτίας αυτής της υπαγωγής του.

Με την έννοια αυτή, ελληνική κοινωνική ταυτότητα είναι εκείνες οι εικόνες που έχει κανείς για την «πάρτη» του εξ’ αιτίας της ένταξης του στην ελληνική κοινωνία, εξ’ αιτίας της όποιας ελληνικότητας του, δηλαδή. Και εδώ αρχίζουν τα ζόρικα, γιατί μπορεί εύκολα να αντιληφθεί κανείς ένα πλήθος αρνητικών εικόνων που αναδύονται μόνο στο άκουσμα «ελληνική ταυτότητα», ως συνεπαγόμενα αυτής της υπαγωγής, ιδιαίτερα μάλιστα αν αφήσουμε στην άκρη τις εξωραϊστικές προγονοπληξίες και τα συναφή. More

Η θεμελιώδης κόπωση της Ελληνικής κοινωνίας

Leave a comment

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Η Ελληνική κοινωνία μοιάζει να είναι μια κουρασμένη κοινωνία, εξαντλημένη αφ’ εαυτού της. Μια κουρασμένη κοινωνία σαν αποτέλεσμα της περίσσειας του «εγώ» της. Πρόκειται για μια κόπωση εξ’ αιτίας της ασίγαστης και εξαντλητικής «ορθοπεταλιάς» του «εγώ», μην τυχόν και αφεθεί, ούτε στιγμή, σ’ έναν κόσμο που δεν εμπιστεύεται. Λες και το μητρικό συμβουλευτικό «πρόσεχε!»  έγινε ένα καρφί στη σέλα του ποδηλάτου της ζωής. Που να τολμήσει να κάτσει κανείς! Μια αρρωστημένη κούραση φαίνεται να έχει απλωθεί σε όλη τη χώρα, σαν αποτέλεσμα ενός παρανοειδούς τρόπου του σχετίζεσθαι.

Είναι μια κούραση ατομική, με την έννοια πως ο καθείς, σ’ αυτή την ανέραστη ποδηλατάδα, είναι παντελώς μόνος του. Μια έρμη κούραση, δίχως κόσμο… σαν τωρινή συγκέντρωση του Συριζα.  Αυτή η κούραση μας έχει καταστρέψει, γιατί κατέστρεψε τη σχέση μας με τον απέναντι Άλλο στην προσδοκία να εκπληρωθεί η ναρκισσιστική προφητεία του καθενός μας. Γι’ αυτό σου λέω, τώρα που φεύγουμε κουρασμένοι από τον παράδεισο, δεν είναι πως μας έδιωξε κάποιος. Ούτε ο Σόϊμπλε, ούτε ο Τσίπρας, ούτε ο Πάγκαλος. Εμείς φύγαμε. Αυτοί απλά έκαναν τη δουλειά τους και μας ξεκλείδωσαν τις επτασφράγιστες θύρες. Εμείς γουστάραμε την πάρτη μας, τόσο πολύ, ώστε αυτοί μας πούλησαν. Πούλησαν τον εαυτό μας στο ίδιο μας το «εγώ». Ή και αντίστροφα. More

Η Ευρώπη είμαστε εμείς

Leave a comment

του Αντώνη Ανδρουλιδάκη*

Ο μηχανισμός «αποδοχής» των Μνημονίων και η ανάγκη μιας ταυτοτικής απάντησης

Αν επιχειρήσει κανείς να εξετάσει τη νεοελληνική κοινωνία της κρίσης, σύμφωνα με μια τρέχουσα εκλαϊκευμένη αντίληψη, παρουσιάζονται συνήθως δυο σχεδόν αντιθετικές όψεις: σύμφωνα με τη μία, η ψυχολογία δεν είναι αρκετή να ερμηνεύσει ένα τόσο σύνθετο οικονομικό-πολιτικό και ίσως γεωπολιτικό φαινόμενο, όπως η επιβολή των Μνημονίων στη χώρα μας -πολύ περισσότερο δεν μπορεί να ερμηνεύσει την αδρανή θέση του λαού μας- και σύμφωνα με την άλλη, η πραγματικότητα της κοινωνίας μας μπορεί να ερμηνευτεί μόνο με όρους ψυχολογίας και μάλλον ως ψυχοπαθολογικό πρόβλημα.

Η πρώτη αντίληψη, εκτιμά ότι τα Μνημόνια είναι αποτέλεσμα των επεκτατικών τάσεων -κύρια- του γερμανικού χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου και της χρησιμοποίησης της Ελλάδας ως του οικονομικού υπομόχλιου για τη διατήρηση της χαμηλής ισοτιμίας του ευρώ, ώστε να διευκολύνονται οι γερμανικές εξαγωγές και η συσσώρευση του κεφαλαίου. Στην ίδια κατεύθυνση, είναι και η πολιτική ερμηνεία του φαινομένου, ως ενός ουσιαστικά πολιτικού φαινομένου συνέπεια της λεηλασίας του ελληνικού χώρου από τους ξένους επικυρίαρχους και την ντόπια αστική τάξη ως τοποτηρητή των δυτικών συμφερόντων. Στην περίπτωση αυτή, η στάση του λαού ερμηνεύεται ως αποτέλεσμα είτε εξαπάτησης και εκβιασμού για κάποιους, είτε ως συνενοχή και «όλοι μαζί τα φάγαμε» για κάποιους άλλους. More

Υγεία, καύλα και επανάσταση

Leave a comment

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Στον μάλλον προκλητικό αφορισμό «Υγεία, καύλα και επανάσταση» και στην ευχετήρια αντίληψη της πρότασης, μπορεί να περνάει κάπως απαρατήρητο το ερώτημα αν η λέξη «Επανάσταση», που διακρίνεται με τον συμπλεκτικό σύνδεσμο «και» από τις λέξεις «Υγεία» και «Καύλα», θα μπορούσε να θεωρηθεί ως το αποτέλεσμα μιας συνάρτησης της οποίας μεταβλητές είναι οι άλλες δυο λέξεις: η «Υγεία» και η «Καύλα».

Με άλλα λόγια, η «Επανάσταση» θα μπορούσε άραγε να θεωρηθεί ως συνεπαγωγή της «υγείας» και της «καύλας»;  Ή αντιστρόφως, οι δυο αυτές «θέσεις» -και προφανώς οι τιμές που λαμβάνουν- μπορεί να είναι τα προαπαιτούμενα της «Επανάστασης»;  Γιατί, είναι μάλλον εύλογο η υγεία να είναι μια αναγκαία προϋπόθεση, καθώς ένας «μη υγιής» άνθρωπος είναι εξαιρετικά δυσχερές -ως (α)-σθενής δεν έχει το σθένος- να επαναστατήσει. Γιατί όμως η «καύλα» να ορίζεται και αυτή, σ’ αυτόν τον λαϊκό αφορισμό, σαν επαναστατικό προαπαιτούμενο; More

Η ενοχοποίηση ως εργαλείο κοινωνικού ελέγχου

Leave a comment

του Αντώνη Ανδρουλιδάκη*

Αναγκαία η αποπαγίδευση του λαϊκού παράγοντα από τη μηχανική του εγκλωβισμού

 Σύμφωνα με την Αμερικανίδα φιλόσοφο Μάρθα Νούσμπαουμ, η «εργαλειοποίηση» είναι η διεργασία με την οποία μια αφηρημένη έννοια, όπως ο άνθρωπος ή ο λαός, αντιμετωπίζεται σαν να είναι ένα συγκεκριμένο πράγμα ή φυσικό αντικείμενο, χωρίς να λαμβάνεται υπ’ όψη η προσωπικότητα ή η ικανότητά του να αισθάνεται, να αντιλαμβάνεται και να έχει υποκειμενικές εμπειρίες. Η «εργαλειακή» αντίληψη ως συνέπεια της διαδικασίας ενοχοποίησης είναι υπαρκτή, υποστηρίζει η Νούσμπαουμ, εάν ισχύουν κάποιοι από τους ακόλουθους επτά παράγοντες: More

Η δημοκρατία του Survivor

Leave a comment

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

H σύγχρονη ολιγαρχία με τη μάσκα της αντιπροσώπευσης παριστάνει τη Δημοκρατία

Μερικές φορές είμαστε όλοι τόσο θυμωμένοι που χρειαζόμαστε έναν αφορισμό. Έναν κάποιον αφορισμό στη θέση ενός αγριεμένου «αι στο διάολο!». Ε λοιπόν, η «αντιπροσωπευτική δημοκρατία» είναι μια γιγάντια σφυρηλατημένη μπαρούφα συμπυκνωμένη μέσα στις συνειδήσεις των ανθρώπων της Δύσης. Πρόκειται για μια ανόητη ταυτολογία, ανάλογου διαμετρήματος με το «να είσαι ο Εαυτός σου!», γιατί εμπεριέχει ως δεδομένο το ζητούμενο της. Είναι δηλαδή, ένας γνωστικός βρόγχος, δεμένος για τα καλά στο λαιμό των προλετάριων… που ακόμη δεν λένε να ενωθούν. Γιατί προϋποθέτει ως υποκείμενο της την κοινωνία την οποία οι αντιπρόσωποι δήθεν εκφράζουν, ενώ στην πραγματικότητα η κοινωνία δεν έχει θεσμηθεί ως «Κοινωνία» και παραμένει ένα νέτο σκέτο άθροισμα ιδιωτών. Αντίθετα μάλιστα, η «αντιπροσωπευτική δημοκρατία» συστήνεται ακριβώς για να αποτρέψει τη συγκρότηση της κοινωνίας σε σώμα. Η συγκεκριμένη δηλαδή «κοινωνία», ως άθροισμα Εαυτών, είναι αποτέλεσμα, συνέπεια, (και) της «αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας», που με την συστημική της ανάθεση αποτρέπει την υπαρξιακή ενηλικίωση. More

Η κορυφή του παγόβουνου

Leave a comment

του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Τροπάρια για εφησυχασμένους πολίτες

Η κορφή του παγόβουνου επισημαίνει. Επισημαίνει χωρίς να λέει. Μιλά δια της αποκρύψεως. Η κορφή του παγόβουνου προειδοποιεί, σχεδόν δια της αφαιρέσεως. Προσδιορίζει δια μέσου της αορατότητας. Γίνεται ορατή μέσω της αφάνειας. Η κορφή του παγόβουνου κρύβει, προκειμένου να αποκαλύψει. Και εν τέλει, ως εκ τούτου, η κορφή του παγόβουνου ποτέ δεν αιφνιδιάζει. Είναι πάντα εκεί, εμφανώς υπαινικτική για το υποκρυπτόμενο μέρος του παγόβουνου που ακολουθεί. Η κορφή του παγόβουνου «έχει» πάντα «από κάτω» παγόβουνο! Δεν είναι ολόκληρο ορατό, αλλ’ εντούτοις, αρκεί η κορυφή για τον έλλογο συμπερασμό και την πιστοποίηση της ύπαρξης του. Αν βλέπεις την κορφή είναι ανόητο να αρνείσαι το μέρος του παγόβουνου που ακολουθεί, έστω και αν αυτό καλύπτεται από την επιφάνεια της θάλασσας.

Κατ’ αναλογία, οι πάπιες στη μικρή λίμνη ενός ζωολογικού κήπου φαίνονται να κολυμπούν με ιδιαίτερη άνεση, σχεδόν καμαρωτά, σχεδόν άκοπα, απλά, πλέουν προς την τροφή που προσφέρουν οι ενθουσιασμένοι με το θέαμα επισκέπτες. Εν τούτοις και εδώ, μια προσεκτική υποβρύχια παρατήρηση μπορεί να αποκαλύψει το αγωνιώδες της πλεύσης. Την κοπιώδη και ταχεία κίνηση των νηκτικών μεμβρανών που καλύπτουν τα δάκτυλα των ποδιών και κινούνται με ταχύτητα και δυσκολία δυσανάλογη της προφανούς άνεσης της πλεύσης. More

Older Entries