https://www.e-dromos.gr/wp-content/uploads/2017/12/123-13.jpg

του Φώτη Τερζάκη

Η έννοια της εκμετάλλευσης υπήρξε κυρίαρχη σε όλη την ιστορία του εργατικού κινήματος. Δεν ήταν μια έννοια ιδιαζόντως μαρξιστική, αλλά ο Μαρξ ήταν εκείνος που τη μετέφερε αποφασιστικά από το «ουδέτερο» πεδίο τής απόσπασης των φυσικών πόρων προς όφελος του ανθρώπου –τρόπο με τον οποίο τη χρησιμοποιούσε η πολιτική οικονομία και την καταλάβαινε ο κοινός νους– στο πεδίο των διανθρώπινων σχέσεων: η «εκμετάλλευση του ανθρώπου από άνθρωπο» υπέβαλλε την ανησυχητική ιδέα μιας μετατροπής του ανθρώπου, ή τουλάχιστον της ανθρώπινης εργασίας, σε αντικείμενο των σκοπών κάποιου άλλου, προσδίδοντάς της ένα αποκρουστικό ηθικό νόημα. Οι μαρξιστικές αναλύσεις της εκμετάλλευσης έφεραν στο φως δομικές σχέσεις τής αναπτυσσόμενης κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας: πρώτον, το γεγονός τής αντιστρόφως αλληλοεξαρτώμενης ευημερίας, το ότι δηλαδή η ευημερία μιας μερίδας της κοινωνίας εξαρτάται από την αποπτώχευση και τη δυσπραγία μιας άλλης – το ότι οι πλούσιοι είναι πλούσιοι επειδή οι φτωχοί είναι φτωχοί· δεύτερον, την αρχή τού αποκλεισμού της πλειονότητας των παραγωγών από τα παραγωγικά τους μέσα, πράγμα που τους μετατρέπει σε πωλητές τής εργασιακής τους δύναμης υπό τους εκβιαστικούς όρους εκείνων οι οποίοι κατέχουν τα μέσα παραγωγής· τρίτον, την αρχή τής ιδιοποίησης του υπερπροϊόντος των πρώτων από τους δεύτερους – γεγονός που διακρίνει τη σχέση εκμετάλλευσης από άλλες, μη εκμεταλλευτικές μορφές κυριαρχίας. More