Της Μαριάννας Τζιαντζή

Πριν 23 χρόνια δημοσιεύτηκε σε μια γαλλική εφημερίδα ένα άρθρο του σουμπκομαντάντε Μάρκος, με τίτλο «Ο Τέταρτος Παγκόσμιος Πόλεμος έχει αρχί­σει». Ο λαοφιλής ηγέτης των Ζαπατίστας χα­ρακτηρίζει Τρίτο Παγκόομιο Πόλεμο την ψυχροπολεμική περίοδο που όλοι γνωρίζουμε πώς έληξε.

Παρόλο που πέρασαν 23 χρόνια από τότε, το κείμενο του Μάρκος εντυπωσι­άζει και σήμερα με τη διεισδυτικότητα και την οξυδέρκειά του. Ταυτόχρονα, μας κάνει να αναρωτηθούμε: τι είδους πόλεμος είναι αυτός που βιώνουμε σήμερα. Πρόκειται για μια μάχη του Τέταρτου (ας τον πούμε έτσι) Μεγάλου Πολέμου ή για έναν διαρκή πόλεμο χωρίς όνομα;

Το σίγουρο είναι ότι ζούμε σε ένα ιστο­ρικό μεταίχμιο, όπως ήταν ο Δεύτερος Πα­γκόσμιος Πόλεμος τον 20ο αιώνα. Σήμερα, τυπικά, βρισκόμαστε στη μεταπολεμική πε­ρίοδο, όμως πολλοί έχουμε την αίσθηση ότι ένας νέος πόλεμος έχει ήδη αρχίσει κι ας μην μπορούμε να εντοπίσουμε την επίσημη ημε­ρομηνία έναρξής του. Ένας πόλεμος πλανη­τικών διαστάσεων, χωρίς «Άξονες» και «Συμ­μάχους» με τα αντίπαλα στρατόπεδα να μην ορίζονται αποκλειστικά με γεωγραφικούς όρους. Το σίγουρο είναι ότι στο στόχαστρο των επιτιθέμενων, στην Ελλάδα και αλλού, βρίσκεται ο άνθρωπος της εργασίας και όσα αυτός κατέκτησε όχι μόνο στη διάρκεια της παρατεταμένης μεταπολεμικής «ευημερίας» αλλά και χάρη στους αγώνες πολλών γενιών. Και όχι μόνο ο εργαζόμενος αλλά και ο άνθρωπος ως κοινωνικό και βιολογικό ον.

Ασφαλώς δεν ζούμε «το τέλος της Ιστορί­ας», όμως ζούμε το τέλος της εργασίας όπως την ξέραμε, της παιδείας όπως την ξέραμε, του πολιτισμού όπως τον ξέραμε, της επικοι­νωνίας της κοινωνικής ακόμα και της οικο­γενειακής ζωής όπως την ξέραμε αφού, από την παραδοσιακή έκφραση «το σπίτι μου, το κάστρο μου» φτάνουμε στο «ο εαυτός μου, το κάστρο μου» — συχνά εννοώντας «ο ψηφια­κός εαυτός μου».

Κάποτε βροντοφωνάζαμε «ένας είναι ο εχθρός, ο ιμπεριαλισμός». Σήμερα το σύν­θημα αυτό θεωρείται μάλλον ντεμοντέ, ενώ, σύμφωνα με τα περισσότερα τηλεοπτικά δελ­τία ειδήσεων, ο εχθρός (της δημόσιας υγείας, άρα και ο προσωπικός μας εχθρός) είναι ο συ­νωστισμός. Όχι, φυσικά, στα λεωφορεία, τον Ηλεκτρικό και το Μετρό, όπου τις ώρες της αιχμής οι επιβάτες σαρδελοποιούνται, ούτε σε πολλούς χώρους εργασίας, όπου τα μέτρα προστασίας των εργαζομένων είναι υποτυ­πώδη έως ανύπαρκτα. Με άλλα λόγια, το «Μένουμε Σπίτι» έχει εξελιχθεί στο «Κλείνομαι στον εαυτό μου, προσέχω τον εαυτό μου και έτσι προσέχω και τους άλλους» — αντίθε­τα, το να συμπιέζονται 150 άνθρωποι σε ένα αεροπλάνο, δεν θεωρείται συνωστισμός…

Δεν υπάρχει ούτε ένα πεδίο της κοινω­νικής ζωής που να μην έχει επηρεαστεί από την πανδημία του κορονοϊού, σε συνδυασμό φυσικά με τους εφιάλτες αλλά και τις υπο­σχέσεις της εποχής μας. Η ελεύθερη μετα­κίνηση ανθρώπων, προϊόντων και υπηρε­σιών από χώρα σε χώρα και από ήπειρο σε ήπειρο, που κάποτε θεωρούνταν η επιτομή της παγκοσμιοποίησης, τώρα δυναμιτίζε­ται — αν και το άυλο χρήμα μετακινείται με μανία και φέρνει περισσότερο χρήμα, αλλά όχι για όλους. Όσο για τις ιδέες, και αυτές μετακινούνται και διαδίδονται, αλλά συχνά κονσερβαρισμένες, αποστεγνωμένες — και εννοείται ότι η μετακίνηση των προσφύγων των πολέμων και της φτώχειας είναι σήμερα πιο κυνηγημένη από ποτέ.

Για εκατομμύρια ανθρώπους το καράβι του μέλλοντος -αλλά και του παρόντος- μπάζει νερά. Όλο και περισσότεροι στριμώχνονται στα αμπάρια του μεγάλου «Τιτα­νικού», όλο και λιγοστεύουν οι τυχεροί για τους οποίους προβλέπονται θέσεις στις σω­σίβιες λέμβους. Το να πούμε ότι χρειάζονται νέα εργαλεία, αναλύσεις και συνθήματα, νέες μορφές οργάνωσης και δράσης δεν μας κα­θιστά αυτόματα δυνητικούς απόστολους της επανάστασης.

Ειρήνη, γη και ελευθερία, δημοκρατία, ψωμί και τριαντάφυλλα: λέξεις που, σε διά­φορες ιστορικές στιγμές, συγκλόνισαν, ενέπνευσαν, παρακίνησαν τους λαούς που πή­ραν τη μοίρα τους στα χέρια τους. Σήμερα η έννοια της ελευθερίας εμπεριέχει ξανά την απελευθέρωση από το φόβο: της αρρώστιας και του θανάτου, του πολέμου, της ανεργίας, της φτώχειας, του αποκλεισμού, του ελέγχου, της χειραγώγησης, της βελούδινης ή άγριας καταστολής.

Όπως κι αν βαφτίσουμε τον νέο πόλεμο, το επίθετο που του ταιριάζει είναι το «διαρ­κής». Μέσα σε έναν μόνο χρόνο διακυβέρνη­σης της Νέας Δημοκρατίας κατακτήθηκαν ή πολιορκούνται πολλά οχυρά της ελευθερίας και της δημοκρατίας. Στον διαρκή αυτόν πό­λεμο δεν έχουμε ακόμα γίνει «πολεμιστές», παρότι υπάρχουν θύλακες αντίστασης: όμη­ροι είμαστε οι περισσότεροι ή πολιορκούμενοι ή υπόδουλοι, όμως η Ιστορία διδάσκει ότι και οι δούλοι κάποτε εξεγείρονται, ακόμα κι αν σήμερα δεν υπάρχει κάποιος Σπάρτακος, κάποια Ρόζα, κάποιος Λένιν ή Τσε να τους καθοδηγήσει.

Πριν