Του Τάσου Τσακίρογλου

«Τα σύνορα μεταξύ κράτους και εταιρικής εξουσίας γίνονται όλο και πιο πορώδη. Τα απομεινάρια της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας σαρώνονται, αν δεν διαφθείρονται ολοκληρωτικά, μολονότι νόμιμα, με τη δύναμη του χρήματος η ευημερία των εταιρειών υποκαθιστά την ευημερία του λαού». Ετσι περιγράφει ο Ντέιβιντ Χάρβεϊ τη λειτουργία του όψιμου καπιταλισμού, στο βιβλίο του «Νεοφιλελευθερισμός: ιστορία και παρόν» (Καστανιώτης, 2007).

Οι εταιρείες όχι μόνο αναλαμβάνουν μέσω των περίφημων Συμπράξεων Δημόσιου-Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) μεγάλα κομμάτια των δημόσιων υπηρεσιών και τα εκμεταλλεύονται προς όφελός τους, όχι μόνο αρπάζουν σε εξευτελιστικές τιμές δημόσια αγαθά που ιδιωτικοποιούνται από «πρόθυμες» κυβερνήσεις, αλλά και μέσω του «θεσμού» της μίζας εξασφαλίζουν προνομιακή μεταχείριση από το κράτος, βελτιώνοντας τη θέση τους στην αγορά. Τα τρία μεγάλα σκάνδαλα των τελευταίων δεκαετιών –Ζίμενς, Ολυμπιακοί Αγώνες και Novartis (Big Three)– έρχονται να επιβεβαιώσουν αυτόν τον τελευταίο κανόνα.

Και φυσικά όλο αυτό το παιχνίδι αποδεικνύει τη φαιδρότητα όρων όπως «ελεύθερη αγορά», «ελεύθερος ανταγωνισμός» κ.λπ. Εκείνο που γίνεται φανερό, χρόνο με τον χρόνο, είναι πως η αγορά είναι απολύτως χειραγωγούμενη και ο ανταγωνισμός νοθευμένος εξ αρχής: δημιουργία καρτέλ, εκμετάλλευση προνομιακής θέσης, ενδο-ομιλικές συναλλαγές, φοροδιαφυγή, υπερτιμολογήσεις, λόμπι, μίζες, διαφθορά κρατικών αξιωματούχων. Αυτή είναι η παλέτα των χρωμάτων της ελευθερίας της αγοράς.

Στον αντίποδα όλων αυτών υπάρχει η σταδιακή υποβάθμιση, καταστροφή ή εκποίηση των δημόσιων αγαθών: υγεία, παιδεία, εργασία, ασφάλιση, περιβάλλον. Ολα βορά στη Διαπλοκή Δημόσιου-Ιδιωτικού Τομέα (ΔΔΙΤ).

Τα Big Three σκάνδαλα της Ελλάδας όμως θέτουν και (απαντούν) ένα άλλο ερώτημα: Πώς δημιουργήθηκε το θηριώδες δημόσιο χρέος; Μαθαίνουμε ότι 23 δισεκατομμύρια κόστισαν στον ελληνικό λαό οι φαρμακευτικές εταιρείες. 15-20 δισ. κόστισαν κατά προσέγγιση (αφού ποτέ δεν υπήρξαν επίσημος απολογισμός και λογοδοσία) οι φαραωνικοί Ολυμπιακοί Αγώνες των Αγγελοπούλου-Σημίτη, ενώ άγνωστη παραμένει ακόμα η πραγματική ζημιά από το διαρκές σκάνδαλο της Ζίμενς και το ακόμα μεγαλύτερο σκάνδαλο της συμφωνίας με τη γερμανική εταιρεία το 2012.

Σύμφωνα με στελέχη της Ζίμενς, από το συνολικό ύψος των συµβάσεων, 8% πήγαινε σε κρατικούς αξιωµατούχους και 2% σε πολιτικά πρόσωπα, ενώ η δικογραφία για τη Novartis αναφέρει μίζες 50 εκατομμυρίων ευρώ.

Το σοσιαλδημοκρατικό ιδεώδες του κράτους που υπηρετεί το σύνολο των πολιτών του έχει εκπνεύσει προ πολλού, οδηγώντας στην ηθική κατάπτωση τα αντίστοιχα κόμματα, ενώ πλέον την εργολαβία για την πλήρη κατάργηση της έννοιας του δημόσιου συμφέροντος έχουν αναλάβει οι πάσης φύσεως νεοφιλελεύθεροι, οι οποίοι –με συνευθύνη των πολιτών– λυμαίνονται το κράτος και τα δημόσια αγαθά.

Το πρόβλημα βέβαια είναι ακόμα μεγαλύτερο, καθώς αφορά και το μέλλον. «Είναι σαφές», γράφει ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, Κόλιν Κράουτς, «τι προβλήματα θα υπάρξουν εάν οι φαρμακευτικές εταιρείες γίνουν οι κύριοι χρηματοδότες της ιατρικής έρευνας. Αλλά αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα, στον βαθμό που οι κυβερνήσεις παρακινούν τα πανεπιστήμια να στηρίζονται όλο και περισσότερο σε εξωτερικές χορηγίες παρά στην κρατική χρηματοδότηση» («Μεταδημοκρατία», Εκκρεμές, 2006).

«Τα κέρδη τους, τα χρέη μας». Αυτό είναι εν κατακλείδι το συμπέρασμα από την εμπειρία των σκανδάλων διαφθοράς, φαινομένων εγγεγραμμένων στο DNA της οικονομίας της αγοράς, σε πείσμα των μύθων για την ύπαρξη ενός αγνού και αμόλυντου φιλελευθερισμού.

efsyn