Επιμέλεια για την ΕΛ.Λ.Α.Σ. : Ν.Κ & Οnario

Ξεκινούμε σήμερα  τον 6ο κύκλο μαθημάτων με το 16ο μάθημα  από το βιβλίο του Ουρουγουανού συγγραφέα και φιλοσόφου Εντουάρντο Γκαλεάνο, «Ένας κόσμος ανάποδα» (πατήστε εδώ για να δείτε όλες τα μαθήματα) που κυκλοφορεί  από τις ‘Εκδόσεις Πιρόγα’ σε μετάφραση της ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΖΑΚΟΠΟΥΛΟΥEduardo Galeano “Patas arriba” 1998. Oι παρουσίασεις αυτές αντιστοιχούν σε 17 μαθήματα ενταγμένα σε 6 κύκλους.

6ος Κύκλος  –  Tο Αντί-σχολείο

Σελίδες 335 – 344,  Μάθημα 16ο, Α μέρος : Προδοσίες και υποσχέσεις στο τέλος της χιλιετίας


Προδοσίες και υποσχέσεις στο τέλος της χιλιετίας

galeano_334

Το 1902 η Rationalist Press Association δημοσίευσε στο Λονδίνο τη Νέα της Κατήχηση: ο εικοστός αιώνας βαφτίστηκε με τα ονόματα Ειρήνη, Ελευθερία και Πρόοδος και οι νονοί ευχήθηκαν στο νεογέννητο να απαλλάξει τον κόσμο από τις δεισιδαιμονίες, τον υλισμό, την αθλιότητα και τον πόλεμο.

Τα χρόνια πέρασαν, ο αιώνας πεθαίνει. Τι είδους κόσμο αφήνει πίσω του; Έναν κόσμο χωρίς ψυχή, έναν κόσμο ξεψυχισμένο, που ζει με τη δεισιδαιμονία των μηχανών και λατρεύει τα όπλα: έναν κόσμο ανάποδο, όπου τα αριστερά είναι δεξιά, ο αφαλός στην πλάτη και το κεφάλι στα πόδια.

Ερωτήσεις και απαντήσεις, που με τη σειρά τους γίνονται καινούργιες ερωτήσεις

Η πίστη στη δύναμη της επιστήμης και των εφαρμογών της έτρεφε, καθ’ όλη τη διάρκεια του εικοστού αιώνα, τις προσδοκίες της προόδου. ‘Οταν ο αιώνας βρισκόταν στα μισά της διαδρομής του κάποιοι διεθνείς οργανισμοί αποφάσισαν να βοηθήσουν τις υπανάπτυκτες χώρες να αναπτυχθούν και τους μοίρασαν γάλα σε σκόνη για τα μωρά και ψέκασαν τους αγρούς τους με DDT: λίγο αργότερα μάθαμε ότι όταν το γάλα σε σκόνη υποκαθιστά το μητρικό γάλα, απλώς βοηθάει τα φτωχά παιδιά να πεθάνουν νωρίτερα και ότι το DDT προκαλεί καρκίνο. Πολλά χρόνια αργότερα, στα τέλη του αιώνα, η ιστορία επαναλαμβάνεται: οι τεχνικοί παρασκευάζουν, στο όνομα της επιστήμης, γιατρικά για τη θεραπεία της υπανάπτυξης, που συνήθως αποδεικνύονται πιο επιβλαβή από την ασθένεια• τα επιβάλλουν στις τριτοκοσμικές χώρες και μ’ αυτά εξοντώνουν τη φύση.

Ίσως το πιο εύστοχο σύμβολο της εποχής να είναι η βόμβα νετρονίου, που σέβεται τα πράγματα και τσουρουφλίζει τα έμβια όντα. Θλιβερή η ανθρώπινη μοίρα• ζούμε στα χρόνια της συσκευασίας χωρίς περιεχόμενο και των λέξεων χωρίς νόημα. Η επιστήμη και οι εφαρμογές της, που κάποτε είχαν τεθεί στην υπηρεσία της αγοράς και του πολέμου, τώρα βάζουν εμάς στην υπηρεσία τους: έχουμε γίνει όργανα των οργάνων μας. Οι μαθητευόμενοι μάγοι αποδέσμευσαν δυνάμεις που δεν μπορούν πια να τις ελέγξουν ούτε να τις συγκρατήσουν. Ο κόσμος, ένας λαβύρινθος χωρίς έξοδο, σιγά σιγά κατακερματίζεται, κατακερματίζοντας και τον παράδεισο του. Στη διάρκεια του εικοστού αιώνα τα μέσα πήραν διαζύγιο από τους σκοπούς και το σύστημα εξουσίας, που κάποτε χώρισε τα ανθρώπινα χέρια από τους καρπούς της εργασίας τους, τώρα υποχρεώνει τα λόγια να μην έχουν καμία σχέση με τις πράξεις, αδειάζει την πραγματικότητα από τη μνήμη της και κάνει τον άνθρωπο ανταγωνιστή και εχθρό των συνανθρώπων ταυ.

Απογυμνωμένη από ρίζες και δεσμούς η πραγματικότητα μετατρέπεται στο βασίλειο της τιμής και της υποτίμησης: η τιμή, που μας υποτιμά, καθορίζει την αξία των πραγμάτων αλλά και την αξία των ανθρώπων και των κρατών. Τα πολυτελή αντικείμενα δημιουργούν φθόνο στα υποκείμενα, που η αγορά τα εκμηδενίζει, σε έναν κόσμο όπου πιο αξιοσέβαστος είναι όποιος έχει τις περισσότερες πιστωτικές κάρτες. Οι ιδεολόγοι της αδιαφάνειας, οι ποντίφικες του σκοταδισμού, που έχουν πολύ πέραση σήμερα, μας λένε ότι η πραγματικότητα είναι ανεξιχνίαστη και εννοούν ότι η πραγματικότητα δεν μπορεί να αλλάξει. Η παγκοσμιοποίηση ανάγει τη διεθνοποίηση σε αποσάθρωση και πλέον υποδειγματικός πολίτης θεωρείται ο πολίτης που δέχεται την πραγματικότητα μοιρολατρικά: αν είναι έτσι, μάλλον έτσι θα ήταν ανέκαθεν αν ήταν έτσι ανέκαθεν, μάλλον έτσι θα είναι πάντα. Ο εικοστός αιώνας γεννήθηκε στον αστερισμό της ελπίδας για αλλαγή και σύντομα συγκλονίστηκε από τη λαίλαπα της κοινωνικής επανάστασης. Σήμερα πια, στα τελευταία του, ο αιώνας μοιάζει να γεννήθηκε για την απογοήτευση και την παραίτηση.

Για την Έδρα της Ιστορίας των Ιδεών

— Πόσο έχουν αλλάξει οι ιδέες σου, Μανόλο!
— Μα όχι, Πέπε, όχι.
— Πώς όχι, Μανόλο. Εσύ ήσουν υπέρ της μοναρχίας.
Έγινες φαλαγγίτης. Έπειτα έγινες φρανκιστής. Ύστερα
δημοκράτης. Μέχρι πριν λίγο καιρό ήσουν με τους σοσιαλιστές και τώρα είσαι της δεξιάς. Και λες ότι δεν έχεις αλλάξει ιδέες;
— Μα όχι, Πέπε. Πάντοτε ήμουν πιστός στην ίδια ιδέα:
να είμαι ο δήμαρχος του χωριού.

Η αδικία, κινητήριος δύναμη όλων των εξεγέρσεων που κατέγραψε η ιστορία τον εικοστό αιώνα, όχι μόνο δεν περιορίστηκε αλλά και πολλαπλασιάστηκε σε τέτοιο βαθμό που θα μας φαινόταν απίστευτο, αν δεν είχαμε εκπαιδευτεί τόσο καλά να την αποδεχόμαστε σαν μια συνήθεια και να υποτασσόμαστε σ’ αυτήν σαν να είναι το πεπρωμένο μας. Η εξουσία όμως δεν αγνοεί ότι η αδικία γίνεται ολοένα πιο μεγάλη και ότι ο κίνδυνος αυξάνει. Μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, και αφου τα λεγόμενα κομμουνιστικά καθεστώτα κατέρρευσαν ή άλλαξαν μέχρι του σημείου να γίνουν αγνώριστα, ο καπιταλισμός δεν κρατάει πια τα προσχήματα. Στα χρόνια του ψυχρού πολέμου ο μισός κόσμος χρησιμοποιούσε τον άλλο μισό ως άλλοθι για τα εγκλήματα του και ως δικαιολογία για τις φρικαλεότητές του. Το κάθε μισό έλεγε ότι ήταν καλύτερο επειδή το άλλο μισό ήταν χειρότερο.

Το γήπεδο και η εξέδρα των επισήμων

Τη δεκαετία του ογδόντα ο λαός της Νικαράγουα τιμωρήθηκε με έναν πόλεμο επειδή πίστεψε ότι η εθνική αξιοπρέπεια και η κοινωνική δικαιοσύνη ήταν πολυτέλειες εφικτές για μια πολυ μικρή και φτωχή χώρα.

Το 1996 ο Φέλιξ Ζουρίτα πήρε συνέντευξη από το στρατηγό Ουμπέρτο Ορτέγκα, που κάποτε ήταν επαναστάτης. Πόσο είχαν αλλάξει τα πράγματα, μέσα σε τόσο λίγο χρόνο. Εξευτελισμός; Αδικία; Έτσι είναι η ανθρώπινη φύση, είπε ο στρατηγός: ποτέ κανείς δεν είναι ευχαριστημένος με ό,τι του αντιστοιχεί.

—Εξάλλου υπάρχει μια ιεραρχία – είπε. Και είπε επίσης ότι η κοινωνία είναι σαν ένα γήπεδο ποδοσφαίρου:

—Στο γήπεδο μπαίνουν εκατό χιλιάδες φίλαθλοι αλλά στην εξέδρα των επισήμων χωρούν πεντακόσιοι. Όσο κι αν αγαπάμε το λαό δεν μπορούμε να τους βάλουμε όλους στην εξέδρα των επισήμων.

Μένοντας ξαφνικά χωρίς εχθρό, ο καπιταλισμός πανηγυρίζει τη νίκη του και κάνει απεριόριστη χρήση και κατάχρηση της ηγεμονίας του• ορισμένα σημάδια όμως δείχνουν ότι κάποτε άρχισε να φοβάται τις συνέπειες των ίδιων των πράξεων του. Οπότε τότε ανακάλυψε την κοινωνική διάσταση της οικονομίας, για να εξορκίσει τα δαιμόνια της λαϊκής οργής. Ο καπιταλισμός μετονομάστηκε σε οικονομία της αγοράς αλλά σήμερα έχει επιμηκύνει το επίθετο του και ταξιδεύει στις φτωχές χώρες με ένα διαβατήριο στο οποίο αναγράφεται το καινούργιο πλήρες όνομα του, κοινωνική οικονομία της αγοράς.

Σε μια διαφήμιση των Mac Donalds ένα αγοράκι τρώει ένα χάμπουργκερ και λέει: «Δε δίνω τίποτε σε κανένα.» Ο χαζός δεν έχει μάθει ακόμη ότι οι νέοι καιροί και τα νέα ήθη προστάζουν να μην πετάς τα σκουπίδια σου αλλά να τα κερνάς στους άλλους. Η αλληλεγγύη θεωρείται πλέον μια ανώφελη σπατάλη και η κριτική σκέψη δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια φάση βλακείας στη ζωή των ανθρώπων ωστόσο η εξουσία αποφάσισε να αντικαταστήσει το ρόπαλο με την ελεημοσύνη και έχει υψώσει πλέον σημαία την κοινωνική πρόνοια, τη μοναδική μορφή κοινωνικής δικαιοσύνης που επιτρέπει. Ο Αργεντινός φιλόσοφος Τάτο Μπόρες, που δούλευε σαν ηθοποιός, είχε διατυπώσει αυτή τη θεωρία πολλά χρόνια πριν την προωθήσουν οι ιδεολόγοι, τη θέσουν σε εφαρμογή οι τεχνοκράτες και την υιοθετήσουν οι κυβερνήσεις για τον επονομαζόμενο τρίτο κόσμο:

Ο στίβος

Ο λαός τι κάνει; Απλώς παρευρίσκεται στο παιχνίδι ή παίζει κι αυτός;

Σε μια δημοκρατία, σε μια αληθινή δημοκρατία, δεν είναι άραγε ο στίβος ο φυσικός χώρος του λαού; Κάθε πότε πρέπει να ασκούν το δημοκρατικό τους δικαίωμα οι πολίτες; Μόνο τη μέρα που ρίχνουν την ψήφο στην κάλπη, κάθε τέσσερα, πέντε ή έξι χρόνια, ή κάθε μέρα, κάθε χρόνο;

Ένα λατινοαμερικανικό πείραμα καθημερινής δημοκρατίας γίνεται στη βραζιλιάνικη πόλη Πορταλέγκρε. Εκεί οι δημότες συζητούν και αποφασίζουν για την τύχη των διαθέσιμων δημοτικών κεφαλαίων του κάθε δήμου και εγκρίνουν, διορθώνουν και απορρίπτουν τα σχέδια που καταρτίζουν οι τοπικές αρχές. Οι επιστήμονες και οι πολιτικοί προτείνουν αλλά αποφασίζουν οι δημότες.

—Αντί να πετάμε το καλαμπόκι στα περιστέρια -συμβούλευε ο δον Τάτο- πρέπει να το πετάμε στους συνταξιούχους.

Η πολυθρήνητη αγία του τέλους του αιώνα, η πριγκίπισσα Νταϊάνα, ανακάλυψε την κλίση της προς την ελεημοσύνη αφού την εγκατέλειψε η μητέρα της, τη βασάνιζε η πεθερά της, την απατούσε ο άντρας της και την πρόδωσαν οι εραστές της. ‘Οταν η Νταϊάνα πέθανε ήταν πρόεδρος σε ογδόντα ένα φιλανθρωπικά ιδρύματα. Αν ζούσε ακόμη, θα μπορούσε άνετα να αναλάβει το Υπουργείο Οικονομικών οποιασδήποτε χωράς του Νότου. Γιατί όχι; Στο τέλος τέλος η ελεημοσύνη ανακουφίζει τον πόνο των φτωχών και δεν κάνει ερωτήσεις:

— ‘Οταν δίνω φαγητό στους φτωχούς με λένε άγιο – λέει ο Βραζιλιάνος επίσκοπος Χέλντερ Κάμαρα. Κι όταν ρωτάω γιατί οι φτωχοί δεν έχουν φαγητό με λένε κομμουνιστή.

Αντίθετα με την αλληλεγγύη, που λειτουργεί οριζοντίως, από ίσο προς ίσον, η ελεημοσύνη έχει κατεύθυνση από πάνω προς τα κάτω, ταπεινώνει αυτόν προς τον οποίο απευθύνεται και ποτέ δεν αλλάζει, ούτε καν λιγάκι, τις σχέσεις εξουσίας: μπορεί, στην καλύτερη περίπτωση, κάποτε να αποδοθεί δικαιοσύνη, αλλά στον άλλο κόσμο. Εδώ στη γη η ελεημοσύνη δε διαταράσσει την αδικία. Το μόνο που επιχειρεί είναι να τη συγκαλύψει.

Ο εικοστός αιώνας γεννήθηκε στον αστερισμό της επανάστασης και πεθαίνει στιγματισμένος από την απογοήτευση. Όλες οι προσπάθειες να δημιουργηθούν αλληλέγγυες κοινωνίες ναυάγησαν: η πίστη στην ικανότητα του ανθρώπου να αλλάξει την ιστορία περνάει κρίση παγκοσμίως. Σταματήστε τον κόσμο, θέλω να κατέβω: στα χρόνια της κατάρρευσης πολλαπλασιάζονται οι μετανοούντες και ζητούν συγχώρεση για το πολιτικό τους πάθος αλλά και για κάθε πάθος τους. Σήμερα ο κόσμος βρίθει από επιθετικά κοκόρια που έχουν μετατραπεί σε πουλερικά, ενώ οι δογματικοί, που θεωρούσαν ότι δεν κινδυνεύουν από την αμφιβολία και την απογοήτευση, βρίσκουν καταφύγιο στη νοσταλγία της νοσταλγίας που επικαλείται τη νοσταλγία ή παραλύουν κατάπληκτοι. ‘Οταν θα βρούμε όλες τις απαντήσεις θα μας αλλάξουν τα ερωτήματα, γράφει ένα ανώνυμο χέρι σε έναν τοίχο της πόλης Κίτο.

Με ταχύτητα και αποτελεσματικότητα, που θα τη ζήλευε ακόμη και ο Μάικλ Τζάκσον, οι ιδεολογικές χειρουργικές επεμβάσεις αφαιρούν το χρώμα από πολλούς στρατευμένους επαναστάτες και από πολλά κόμματα της, λιγότερο ή περισσότερο κόκκινης, αριστεράς. Κάποτε άκουσα να λένε ότι το στομάχι είναι η ντροπή του κεφαλιού, οι σύγχρονοι χαμαιλέοντες όμως προτιμούν να δίνουν μια διαφορετική ερμηνεία: πρέπει να εδραιωθεί η δημοκρατία, οφείλουμε να εκσυγχρονίσουμε την οικονομία, δεν υπάρχει άλλη λύση παρά να προσαρμοστούμε στην πραγματικότητα.

Η πραγματικότητα αποδεικνύει, ωστόσο, ότι η ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη, αυτή η ειρήνη την οποία απολαμβάνουμε σήμερα στη Λατινική Αμερική, υποθάλπτει και καλλιεργεί τη βία. Στην Κολομβία, τη χώρα με τη μεγαλύτερη βία, το ογδόντα πέντε τοις εκατό των νεκρών είναι θύματα της λεγόμενης καθημερινής βίας και μόνο ένα πέντε τοις εκατό πεθαίνει εξαιτίας της λεγόμενης πολιτικής βίας. Μήπως η καθημερινή βία εκφράζει, κατά κάποιον τρόπο, την πολιτική ανικανότητα των κοινωνιών που δεν μπόρεσαν να θεμελιώσουν μια ειρήνη αντάξια του ονόματος της;

galeano_341

Η ιστορία προσφέρει αδιάσειστα στοιχεία: το βέτο της Βορείου Αμερικής απαγόρευσε, ή στραγγάλισε μέχρι ασφυξίας, πολλούς πολιτικούς πειραματισμούς που προσπάθησαν να χτυπήσουν τη βία στις ρίζες της. Η δικαιοσύνη και η αλληλεγγύη καταδικάστηκαν ως έξωθεν επιθέσεις κατά των θεμελίων του δυτικού πολιτισμού και, χωρίς μισόλογα, έγινε πολύ σαφές ότι η δημοκρατία έχει και τα όρια της κι αλίμονο σε όποιον τα υπερβεί. Η ιστορία είναι πολύ παλιά αλλά δε βλάπτει να θυμηθούμε τουλάχιστον τα πιο πρόσφατα παραδείγματα της Χιλής, της Νικαράγουας και της Κούβας.

Στις αρχές της δεκαετίας του εβδομήντα, όταν η Χιλή επιχείρησε να αποκτήσει ένα πραγματικά δημοκρατικό καθεστώς, ο Χένρι Κίσινγκερ έβαλε από τον Λευκό Οίκο τα πράγματα στη θέση τους και καταδίκασε αυτό το ασυγχώρητο θράσος:

—Δε βλέπω γιατί -ομολόγησε- έπρεπε να καθίσουμε με σταυρωμένα τα χέρια και να βλέπουμε τη χώρα να γίνεται κομμουνιστική λόγω της ανευθυνότητας του λαού της.

Η πορεία που κατέληξε στο πραξικόπημα του στρατηγού Πινοσέτ άφησε αναπάντητα πολλά ερωτήματα, που πλέον κανείς δε διατυπώνει, σχετικά με τις σχέσεις των χωρών της Βορείου και της Νοτίου Αμερικής και την ανισότητα των δικαιωμάτων τους: Άραγε θα ήταν φυσιολογικό να έλεγε ο πρόεδρος Αλιέντε ότι ο πρόεδρος Νίξον δεν είναι ευπρόσδεκτος στη Χιλή, όπως με τόση φυσικότητα είπε ο πρόεδρος Νίξον ότι ο πρόεδρος Αλιέντε δεν ήταν ευπρόσδεκτος στις Ηνωμένες Πολιτείες; Άραγε θα ήταν φυσιολογικό να είχε οργανώσει η Χιλή ένα διεθνές μπλοκάρισμα στις πιστώσεις και τις επενδύσεις των Ηνωμένων Πολιτειών; Θα ήταν φυσιολογικό να είχε εξαγοράσει η Χιλή Βορειοαμερικανούς πολιτικούς, δημοσιογράφους και στρατιωτικούς και να τους είχε ωθήσει να πνίξουν στο αίμα τη δημοκρατία; Κι αν ο Αλιέντε είχε οργανώσει ένα πραξικόπημα για να εμποδίσει την ανάληψη της προεδρίας από τον Νίξον και ένα άλλο πραξικόπημα για να τον ρίξει από πρόεδρο, θα ήταν άραγε φυσιολογικό; Οι μεγάλες δυνάμεις που κυβερνούν τον κόσμο ασκούν διεθνή παρανομία ατιμωρητί και χωρίς τύψεις. Τα εγκλήματα τους δεν οδηγούν στην ηλεκτρική καρέκλα αλλά στους θρόνους της εξουσίας• και η παρανομία της εξουσίας είναι μητέρα κάθε άλλης παρανομίας.

galeano_343

Χάρτης της υδρογείου

Η γραμμή του ισημερινού δεν περνάει από τη μέση του χάρτη της υδρογείου που μας μάθαιναν στο σχολείο. Περισσότερο από μισό αιώνα πριν, ο Γερμανός εξερευνητής Αρνο Πέτερς παραδέχτηκε αυτό που όλοι έβλεπαν αλλά κανείς δεν το έλεγε: ο βασιλιάς της γεωγραφίας ήταν γυμνός.

Ο χάρτης της υδρογείου που μας δίδασκαν έδειχνε να είναι τα δύο τρίτα του κόσμου στο Βορρά και το ένα τρίτο στο Νότο. Στο χάρτη εκείνο, η Ευρώπη είναι μεγαλύτερη από τη Λατινική Αμερική, παρότι στην πραγματικότητα η Λατινική Αμερική έχει τη διπλάσια επιφάνεια από την Ευρώπη. Η Ινδία φαίνεται πιο μικρή από τη Σκανδιναβία, παρότι είναι τρεις φορές μεγαλύτερη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Καναδάς καταλαμβάνουν στο χάρτη περισσότερο χώρο από την Αφρική, ενώ στην πραγματικότητα μόλις και μετά βίας φτάνουν τα δύο τρίτα της αφρικανικής ηπείρου.

Ο χάρτης ψεύδεται. Η παραδοσιακή γεωγραφία κλέβει το χώρο, όπως η ιμπεριαλιστική οικονομία κλέβει τον πλούτο, όπως η επίσημη ιστορία κλέβει τη μνήμη και η τυπική κουλτούρα κλέβει το λόγο.

Σε δέκα χρόνια πολέμου καταδικάστηκε η Νικαράγουα, όταν είχε το θράσος να θέλει να γίνει Νικαράγουα. Ένας στρατός που συγκροτήθηκε, εκπαιδεύτηκε, εξοπλίστηκε και κατευθυνόταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες βασάνιζε τη χώρα στα χρόνια του ογδόντα, ενώ μια εκστρατεία που δηλητηρίαζε την παγκόσμια κοινή γνώμη συνέδεε τις ενέργειες των σαντινίστας με τα πλοκάμια μιας κατευθυνόμενης από τα υπόγεια του Κρεμλίνου συνωμοσίας. Η επίθεση στη Νικαράγουα όμως δεν έγινε επειδή η Νικαράγουα ήταν δορυφόρος μιας μεγάλης δύναμης, αλλά για να γίνει κάποτε δορυφόρος» η επίθεση στη Νικαράγουα δεν έγινε επειδή η Νικαράγουα δεν ήταν μια χώρα δημοκρατική, αλλά για να μη γίνει ποτέ χώρα δημοκρατική. Στα χρόνια του πολέμου η επανάσταση των σαντινίστας έμαθε ανάγνωση και γραφή σε μισό εκατομμύριο άτομα, μείωσε την παιδική θνησιμότητα στο ένα τρίτο και ανέδειξε τη δύναμη της αλληλεγγύης και την πίστη των ανθρώπων προς τη δικαιοσύνη. Αυτό ήταν το στοίχημα των σαντινίστας κι αυτό ήταν η κατάρα τους. Στο τέλος, κατάκοποι από τον εξουθενωτικό και καταστρεπτικό πόλεμο, έχασαν τις εκλογές. Κι ύστερα, ως συνήθως, κάποιοι από τους αρχηγούς πρόδωσαν την ελπίδα, κάνοντας μιαν εκπληκτική στροφή στα λόγια και στα έργα τους.

Στα χρόνια του πολέμου, στους δρόμους των πόλεων της Νικαράγουας υπήρχε ειρήνη. Από τη στιγμή που κηρύχτηκε ειρήνη, οι δρόμοι έχουν γίνει σκηνικά πολέμου: πεδία μαχών για κοινούς εγκληματίες και νεανικές συμμορίες.

Advertisements