Επιμέλεια για την ΕΛ.Λ.Α.Σ. : Ν.Κ & Οnario

Συνεχίζουμε  τον 5ο κύκλο μαθημάτων με το 15ο μάθημα  από το βιβλίο του Ουρουγουανού συγγραφέα και φιλοσόφου Εντουάρντο Γκαλεάνο, «Ένας κόσμος ανάποδα» (πατήστε εδώ για να δείτε όλες τα μαθήματα) που κυκλοφορεί  από τις ‘Εκδόσεις Πιρόγα’ σε μετάφραση της ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΖΑΚΟΠΟΥΛΟΥEduardo Galeano “Patas arriba” 1998. Oι παρουσίασεις αυτές αντιστοιχούν σε 18 μαθήματα ενταγμένα σε 6 κύκλους.

5ος Κύκλος  –  Παιδαγωγική της μοναξιάς

Σελίδες 315 – 324,  Μάθημα 15ο, Γ μέρος : Εντατικά μαθήματα μη επικοινωνίας


Διαίρει και βασίλευε : Μια ωραία ημέρα ο βασιλιάς του Βελγίου αποφάσισε ότι Τούτσι ήταν όσοι είχαν περισσότερες από οκτώ αγελάδες και Ούτου εκείνοι που είχαν λιγότερες, στην περιοχή όπου σήμερα βρίσκεται η Ρουάντα και το Μπουρούντι. Παρότι οι βοσκοί Τούτσι και οι αγρότες Ούτου είχαν διαφορετικές ρίζες, μοιράζονταν πολλούς αιώνες κοινής ιστορίας στην ίδια περιοχή, μίλαγαν την ίδια γλώσσα και συζούσαν ειρηνικά. Οι ίδιοι δε γνώριζαν ότι ήταν εχθροί* παρ’ όλα αυτά κατέληξαν να το πιστεύουν με τέτοιο πάθος ώστε το 1994 και το 1995 οι μεγάλες σφαγές ανάμεσα στους Ούτου και τους Τούτσι οδήγησαν σε μισό εκατομμύριο νεκρούς.

Στις ειδήσεις που αναφέρονται σε αυτούς τους σφαγιασμούς ποτέ δεν ακούγεται, και πολύ σπάνια γράφεται, έστω και ο παραμικρός υπαινιγμός για τον αποικιοκρατικό ρόλο της Γερμανίας και του Βελγίου, που κατέστρεψαν την παράδοση της ειρηνικής συμβίωσης των αδελφών λαών ή για τη συνεισφορά της Γαλλίας, που ανέλαβε στη συνέχεια να τους προμηθεύει με όπλα και στρατιωτική βοήθεια για την αμοιβαία εξόντωση τους.

galeano_318

Με τις φτωχές χώρες συμβαίνει το ίδιο που συμβαίνει και με τους φτωχούς: τα μέσα μαζικής επικοινωνίας τους κάνουν τη χάρη να ασχοληθούν μαζί τους μόνο όταν προσφέρουν μια θεαματική κακοτυχία που μπορεί να είναι κερδοφόρος για την αγορά του θεάματος. Πόσα άτομα πρέπει να κατακρεουργηθούν σε έναν πόλεμο, σε ένα σεισμό ή να πνιγούν σε μια πλημμύρα, για να γίνουν είδηση κάποιες χώρες και να φανούν έστω και για μια φορά στον παγκόσμιο χάρτη; Πόση τρομάρα πρέπει να προκαλέσει ένας πεθαμένος από πείνα ώστε να εστιάσει πάνω του η κάμερα έστω για μια φορά στη ζωή του; Ο κόσμος τείνει να μετατραπεί σε ένα γιγαντιαίο reality show. Οι φτωχοί, οι αιώνιοι χαμένοι, εμφανίζονται στην τηλεόραση μόνο ως αντικείμενα χλευασμού της κρυμμένης κάμερας ή ως δράστες φρικαλεοτήτων. Ο παραπεταμένος έχει ανάγκη αναγνώρισης, ο αόρατος θέλει να γίνει ορατός, ο ξεριζωμένος ψάχνει ρίζες. Υπάρχει άραγε στην πραγματικότητα ό,τι δεν υπάρχει στην τηλεόραση; Κάθε παρίας ονειρεύεται τη δόξα της μικρής οθόνης, όπου τα σκιάχτρα μεταμορφώνοναι σε ακαταμάχητους Δον Ζουάν. Προκειμένου να ανέβει στον Όλυμπο όπου διαμένουν οι τηλεοπτικοί θεοί, ένας δυστυχής αυτοπυροβολήθηκε μπροστά στις κάμερες ενός ψυχαγωγικού προγράμματος. Τα τελευταία χρόνια, σε πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής, τα ονομαζόμενα τηλεοπτικά σκουπίδια έχουν την ίδια, ή και περισσότερη, επιτυχία με τα τηλεοπτικά σίριαλ: η βιασμένη παιδούλα κλαίει μπροστά στο δημοσιογράφο που με τις ερωτήσεις του τη βιάζει για δεύτερη φορά• ιδού, κυρίες και κύριοι, αυτό το τέρας είναι ένας καινούργιος άνθρωπος-ελέφαντας, μη χάσετε αυτό το απίστευτο φαινόμενο• η γυναίκα με το μούσι ψάχνει αγαπητικό• ένας παχύς κύριος λέει ότι είναι έγκυος. Πριν τριάντα χρόνια και κάτι, στη Βραζιλία, οι αγώνες φρίκης μάζευαν πλήθη υποψηφίων και είχαν τεράστια τηλεθέαση: Ποιος είναι ο πιο κοντός νάνος της χώρας; Ποιος είναι ο μυταράς που έχει τόσο μακριά μύτη ώστε στο ντους να μη βρέχονται τα πόδια του; Ποιος είναι ο πιο κακομοίρης από όλους τους κακομοίρηδες; Στους αγώνες των κακομοίρηδων, το στούντιο μετατρεπόταν σε αυλή των θαυμάτων: το κοριτσάκι που τα αυτιά του είχαν γίνει βορά των ποντικών ο διανοητικά ανάπηρος που πέρασε τριάντα χρόνια αλυσοδεμένος στο πόδι του κρεβατιού» η γυναίκα που ήταν κόρη, κουνιάδα, πεθερά και γυναίκα ενός μεθύστακα συζύγου, που την άφησε ανάπηρη. Και κάθε κακομοίρης είχε τους οπαδούς τους, που από την πλατεία φώναζαν, εν χορώ:

— Νίκησε! Νίκησε!

Ο ηλεκτρονικός φίλος

Οι παίκτες απορροφημένοι, σαν υπνωτισμένοι, δε μιλούν μεταξύ τους.

Στη διαδρομή από τη δουλειά στο σπίτι ή από το σπίτι στη δουλειά, τριάντα εκατομμύρια Ιάπωνες έρχονται αντιμέτωποι με το pachinko και στο pachinko καταθέτουν την ψυχή τους. Οι παίκτες περνούν τις ώρες τους καθισμένοι μπροστά στο μηχάνημα, εκσφενδονίζοντας ατσαλένιες μπαλίτσες στις βελονίτσες που τους υπόσχονται βραβεία. Κάθε μηχάνημα καθοδηγείται από έναν υπολογιστή που φροντίζει σχεδόν πάντα να χάνουν οι παίκτες, αλλά και καμιά φορά να κερδίζουν ώστε να μη σβήνει η φλόγα της ελπίδας. Επειδή ο τζόγος με λεφτά απαγορεύεται στην Ιαπωνία, το παιχνίδι παίζεται με κάρτες που πρέπει κανείς να τις αγοράσει και το έπαθλο είναι κάτι μπιχλιμπίδια που μόλις ο νικητής στρίψει από τη γωνία τα ανταλλάσσει με λεφτά.

Το 1998 οι Ιάπωνες κατέθεταν πεντακόσια εκατομμύρια δολάρια τη μέρα στους ναούς του pachinko.

Οι φτωχοί, σχεδόν πάντα, καταλαμβάνουν την πρώτη θέση στο αστυνομικό δελτίο. Όσο βρίσκεται στα χέρια της αστυνομίας οποιοσδήποτε ύποπτος φτωχός, κινηματογραφείται, φωτογραφίζεται και διασύρεται ατιμωρητί• η τηλεόραση και οι εφημερίδες εκδίδουν γι’ αυτόν ετυμηγορία, πριν ακόμα αρχίσει η δίκη. Τα μέσα επικοινωνίας καταδικάζουν προκαταβολικώς, και χωρίς δυνατότητα έφεσης, τους επικίνδυνους φτωχούς, όπως προκαταβολικώς καταδικάζουν τις επικίνδυνες χώρες.
Στα τέλη της δεκαετίας του ογδόντα, ο Σαντάμ Χουσεΐν κατηγορήθηκε ως δαίμονας από τα ίδια μέσα ενημέρωσης που προηγουμένως τον είχαν καθιερώσει. ‘Οταν μετατράπηκε σε Σατανά της Βαγδάτης, ο Χουσεΐν έγινε το μελανό αστέρι στο στερέωμα της παγκόσμιας πολιτικής και οι σχολιαστές των μέσων βάλθηκαν να πείσουν τον κόσμο ότι το Ιράκ ήταν ένας μεγάλος κίνδυνος για την ανθρωπότητα. Στις αρχές του 1991 οι Ηνωμένες Πολιτείες άρχισαν την Επιχείρηση Κεραυνός της Ερήμου, με την υποστήριξη είκοσι οκτώ χωρούν και μεγάλου μέρους του κοινού. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, που μόλις είχαν εισβάλει στον Παναμά, εισέβαλαν στο Ιράκ επειδή το Ιράκ είχε εισβάλει στο Κουβέιτ. Το μεγάλο show, που ο συγγραφέας Τομ Ένγκελχαρτ όρισε ως τη μεγαλύτερη υπερπαραγωγή στην ιστορία της τηλεόρασης, με τη συμμετοχή ενός εκατομμυρίου κομπάρσων και κόστος ενός εκατομμυρίου δολαρίων την ημέρα, κατάχτησε τη διεθνή τηλεοπτική πελατεία και είχε πολύ υψηλούς δείκτες rating σε όλες τις χώρες. Καθώς επίσης και στο Χρηματιστήριο Αξιών της Νέας Υόρκης, που έσπασε κάθε ρεκόρ.

Οι τέχνες του πολέμου, ο κανιβαλισμός ως γαστρονομία: ο Πόλεμος του Κόλπου ήταν ένα ατελείωτο και πρόστυχο θέαμα απότισης φόρου τιμής στα όπλα υψηλής τεχνολογίας και περιφρόνησης προς την ανθρώπινη ζωή. Σ’ αυτό τον πόλεμο των μηχανών, με πρωταγωνιστές τους δορυφόρους, τα ραντάρ και τους υπολογιστές, οι οθόνες της τηλεόρασης έδειχναν όμορφα βλήματα, υπέροχους rockets, θαυμάσια αεροπλάνα και smart bombs που συνέτριβαν ανθρώπους με αξιοθαύμαστη ακρίβεια. Οι απώλειες από αυτή την ηρωική πράξη ήταν 115 νεκροί Αμερικανοί. Τους νεκρούς Ιρακινούς κανείς δεν τους μέτρησε. Σύμφωνα με υπολογισμούς δεν πρέπει να ήταν λιγότεροι από εκατό χιλιάδες. Στην οθόνη δε φάνηκαν ποτέ. Το μοναδικό θύμα του πολέμου που είδαμε ήταν ένας κορμοράνος γεμάτος πετρέλαιο. Ύστερα μάθαμε ότι αυτή η εικόνα ήταν πλαστή. Ο κορμοράνος ήταν από άλλο πόλεμο. Ο συνταξιούχος ναύαρχος Τζιν ΛαΡοκ, του Πολεμικού Ναυτικού των Ηνωμένων Πολιτειών, σχολίασε στο δημοσιογράφο Σταντς Τέρκελ: «Τώρα σκοτώνουμε τους ανθρώπους χωρίς να τους έχουμε δει ποτέ. Πατάμε ένα κουμπί, χιλιάδες μίλια μακριά. Θάνατος με τηλεχειρισμό, χωρίς συναισθήματα, χωρίς τύψεις συνειδήσεως… Κι έπειτα γυρνάμε θριαμβευτές στο σπίτι.»

Μερικά χρόνια αργότερα, στις αρχές του 1998, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήθελαν να επαναλάβουν αυτό τον άθλο. Ο πελώριος μηχανισμός της επικοινωνίας τέθηκε εκ νέου στην υπηρεσία του πελώριου στρατιωτικού μηχανισμού για να πείσει τον κόσμο ότι το Ιράκ απειλεί την ανθρωπότητα. Αυτή τη φορά ήταν η σειρά των χημικών όπλων. Πριν από αρκετά χρόνια ο Χουσεΐν είχε χρησιμοποιήσει αμερικανικά θανατηφόρα χημικά αέρια κατά του Ιράν και είχε σαρώσει τους Κούρδους χωρίς κανένας τότε να αντιδράσει.

Ξαφνικά όμως δημιουργήθηκε πανικός όταν μεταδόθηκε η είδηση ότι το Ιράκ είχε στην κατοχή του ένα βιολογικό οπλοστάσιο με δηλητηριώδη και τοξικά προϊόντα που προκαλούν βουβωνική πανώλη, τροφικές δηλητηριάσεις και καρκίνο. Τους θανατηφόρους αυτούς παθογόνους φορείς μπορεί οποιοδήποτε χημικό εργαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών να τους προμηθευτεί, τηλεφωνικά ή ταχυδρομικά, από την εταιρία Αmerican Type Culture Collection (ATCC), που έχει την έδρα της στα περίχωρα της Ουάσιγκτον. Οι επιθεωρητές των Ηνωμένων Εθνών, ωστόσο, δε βρήκαν τίποτα μες στα παραμυθένια παλάτια του Ιράκ και ο πόλεμος αναβλήθηκε μέχρι να βρεθεί μια καινούργια αφορμή.
Η στρατιωτική χειραγώγηση της παγκόσμιας πληροφόρησης δεν είναι κάτι το πρωτοφανές, αν λάβουμε υπόψη τη σύγχρονη ιστορία της τεχνολογίας της επικοινωνίας. Το Πεντάγωνο ήταν πάντοτε ο βασικός χρηματοδότης και ο βασικός πελάτης όλων των καινοτομιών. Ο πρώτος ηλεκτρονικός υπολογιστής γεννήθηκε για λογαριασμό του Πενταγώνου. Οι δορυφόροι της επικοινωνίας έχουν προκύψει από στρατιωτικές μελέτες και το δίκτυο Ιnternet διαρθρώθηκε για πρώτη φορά από το Πεντάγωνο, για το συντονισμό των επιχειρήσεων του σε διεθνή κλίμακα. Οι επενδύσεις πολλών εκατομμυρίων στην τεχνολογία της επικοινωνίας απλοποίησαν και επιτάχυναν το έργο των ενόπλων δυνάμεων και τους έδωσαν τη δυνατότητα να εμφανίζουν παγκοσμίως τις εγκληματικές πράξεις τους σαν συνεισφορά στην ειρήνη του πλανήτη.

Γλωσσάριο / 5

Κάποιοι ανθρωπολόγοι διατρέχουν την κολομβιανή ύπαιθρο, στις ακτές του Ειρηνικού Ωκεανού, αναζητώντας ιστορίες μέσα από τη ζωή. Ένας γέρος τους παρακαλεί:

— Μη μαγνητοφωνείτε εμένα, μιλάω πολύ άσχημα. Καλύτερα μαγνητοφωνήστε τα εγγόνια μου.

Σε μεγάλη απόσταση από εκεί, κάποιοι άλλοι ανθρωπολόγοι διατρέχουν την ύπαιθρο των Καναρίων Νήσων. Ένας άλλος γέρος τους καλωσορίζει, τους κερνάει καφέ και τους διηγείται μαγευτικές ιστορίες με τις πιο πικάντικες λέξεις. Και τους λέει:

— Εμείς δεν ξέρουμε να μιλάμε όμορφα. Τα παιδιά μάλιστα, εκείνα ξέρουν.
Τα εγγόνια, τα παιδιά, αυτοί που μιλάνε όμορφα, μιλάνε όπως η τηλεόραση.

Ευτυχώς, όμως, η ιστορία έχει και τα παράδοξα της. Το Πεντάγωνο δε φαντάστηκε ποτέ ότι το δίκτυο Ιντερνετ, το οποίο γεννήθηκε για να υπηρετήσει έναν οργανισμό που βλέπει τον κόσμο σαν ένα πελώριο πεδίο μάχης, επρόκειτο να χρησιμοποιηθεί για να ακουστεί η φωνή των ειρηνιστικών κινημάτων τα οποία ήταν, εκ παραδόσεως, καταδικασμένα σε σχεδόν απόλυτη σιωπή. Εντούτοις η θεαματική πρόοδος της τεχνολογίας τής επικοινωνίας και των πληροφοριακών συστημάτων υπηρετούν, κατά κύριο λόγο, τη διάδοση της βίας ως τρόπο ζωής και ως κυρίαρχη κουλτούρα. Τα μέσα επικοινωνίας, στα οποία έχουν πρόσβαση οι περισσότερες περιοχές και οι περισσότεροι άνθρωποι του κόσμου, μας εθίζουν σε μια δήθεν αναπόφευκτη βία και μας προπονούν γι’ αυτήν από τα παιδικά μας χρόνια.

galeano_322
Όλες οι οθόνες, κινηματογράφος, τηλεόραση, υπολογιστής, αιμορραγούν και εκρήγνυνται χωρίς διακοπή. Δυο πανεπιστήμια του Μπουένος Άιρες έκαναν το 1994 μια έρευνα για να υπολογίσουν τις πράξεις βίας στα παιδικά προγράμματα, τόσο της καλωδιακής όσο και της ελεύθερης τηλεόρασης: κάθε τρία λεπτά περνάει μια σκηνή βίας. Η έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι συμπληρώνοντας ένα παιδί της Αργεντινής τα δέκα του χρόνια θα έχει δει ογδόντα πέντε χιλιάδες σκηνές βίας, χωρίς να έχουν μετρηθεί πολλές σκηνές υπολανθάνουσας βίας. Η δόση, επισήμαναν, αυξάνεται τα σαββατοκύριακα. Ένα χρόνο πριν, μια δημοσκόπηση που είχε γίνει στα περίχωρα της Λίμας αποκάλυπτε ότι σχεδόν όλοι οι γονείς ήταν σύμφωνοι με αυτό το είδος των προγραμμάτων. Οι απαντήσεις τους ήταν: αυτά τα προγράμματα προτιμούν τα παιδιά- έτσι έχουν μάθει- αφού τους αρέσει, δεν πειράζει- καλύτερα, έτσι μαθαίνουν τι είναι η ζωή. Και επίσης: δεν τα επηρεάζει, είναι σαν να μη βλέπουν τίποτα. Ταυτόχρονα μια κυβερνητική μελέτη στην πολιτεία του Ρίο ντε Τζανέιρο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι μισές από τις σκηνές βίας που μεταδίδει το Τηλεοπτικό Δίκτυο Globo προβάλλονται την ώρα του παιδικού προγράμματος: τα παιδιά της Βραζιλίας υφίστανται έναν καταιγισμό βαναυσότητας κάθε δυο λεπτά και σαράντα έξι δευτερόλεπτα.

Καθημερινά οι ώρες που τα σημερινά παιδιά βλέπουν τηλεόραση ξεπερνούν κατά πολύ τις ώρες του σχολείου, όταν υπάρχει σχολείο. Παγκόσμια ομοφωνία: είτε υπάρχει σχολείο είτε όχι, τα τηλεοπτικά προγράμματα είναι για τα παιδιά η κύρια πηγή πληροφόρησης, διαμόρφωσης και παραμόρφωσης τους και από εκεί αντλούν τα κυριότερα θέματα των συζητήσεων τους. Η παιδαγωγική κυριαρχία της τηλεόρασης παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις στις χώρες της Λατινικής Αμερικής, όπου τα τελευταία χρόνια η δημόσια εκπαίδευση έχει αφανιστεί. Στις ομιλίες τους οι πολιτικοί κόπτονται δήθεν για την παιδεία και στην πράξη την καταδικάζουν, αφήνοντας την έρμαιο στα μαθήματα κατανάλωσης και βίας που παρέχει η μικρή οθόνη. Στις ομιλίες τους οι πολιτικοί καταγγέλλουν την πληγή της παραβατικότητας και απαιτούν σκληρότητα ενώ στην πράξη ενισχύουν την πνευματική υποδούλωση της νέας γενιάς: από πολΰ νωρίς τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν την ταυτότητα τους σε εμπορεύματα που συμβολίζουν την εξουσία και να χρησιμοποιούν κάθε μέσο για να τα αποκτήσουν.

Τα μέσα επικοινωνίας απλώς αντανακλούν την πραγματικότητα ή μήπως αυτά διαμορφώνουν τα πρότυπα της; Ποιός δημιουργεί ποιον; Η κότα έκανε τ’ αβγό ή το αβγό την κότα; Μήπως μια πιο κατάλληλη ζωολογική παρομοίωση θα ήταν εκείνη του ερπετού που δαγκώνει την ουρά του; Προσφέρουμε στο κοινό ό,τι επιθυμεί, λένε τα μέσα κι έτσι παίρνουν άφεση αμαρτιών αυτή η προσφορά όμως, που ανταποκρίνεται στη ζήτηση, δημιουργεί ολοένα και μεγαλύτερη ζήτηση της ίδιας προσφοράς: γίνεται συνήθεια, δημιουργεί την αναγκαιότητα της, μετατρέπεται σε εξάρτηση. Στους δρόμους υπάρχει τόση βία όση υπάρχει και στην τηλεόραση, λένε τα μέσα• η βία των μέσων όμως, που εκφράζει τη βία του κόσμου, συμβάλλει με τη σειρά της στην αναπαραγωγή της βίας.

Η Ευρώπη έχει κάνει πολύ χρήσιμους πειραματισμούς στο θέμα της μαζικής επικοινωνίας. Σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες η τηλεόραση και το ραδιόφωνο έχουν επιτύχει ένα υψηλό επίπεδο ποιότητας ως δημόσιες υπηρεσίες μη κατευθυνόμενες από το κράτος αλλά απευθείας από οργανισμούς που αντιπροσωπεύουν διαφορετικές εκφράσεις της κοινωνίας των πολιτών. Αυτοί οι πειραματισμοί, που σήμερα περνάνε κρίση λόγω των φορτικών απαιτήσεων του εμπορικού ανταγωνισμού, αποτελούν παραδείγματα πραγματικής και δημοκρατικής επικοινωνίας, η οποία απευθύνεται στον πολίτη με κριτήριο το σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και το δικαίωμα του στην πληροφόρηση και τη γνώση. Ωστόσο το μοντέλο αυτό δε διεθνοποιήθηκε. Το θανάσιμο κοκτέιλ αίματος, βάλιουμ και διαφήμισης που προσφέρει η ιδιωτική τηλεόραση των Ηνωμένων Πολιτειών έχει κατακλύσει τον κόσμο: επεβλήθη ένα μοντέλο που στηρίζεται στην αρχή ότι καλό είναι ό,τι δίνει το μεγαλύτερο κέρδος με το μικρότερο κόστος και κακό είναι ό,τι δεν αποφέρει μερίσματα στους μετόχους.

galeano_324

Στην Ελλάδα, στα χρόνια του Περικλή, υπήρχε ένα δικαστήριο που δίκαζε τα πράγματα: λόγου χάριν καταδίκαζε το μαχαίρι που είχε χρησιμοποιηθεί ως όργανο εγκλήματος και η ποινή ήταν να το σπάσουν σε κομματάκια ή να το πετάξουν στο βυθό της θάλασσας. Στις μέρες μας μήπως θα έπρεπε να καταδικάσουμε την τηλεόραση, για αντεκδίκηση; Τη συκοφαντούν άραγε όσοι της αποδίδουν κακή πρόθεση ή όσοι τη λένε χαζοκούτι;

Η εμπορική τηλεόραση ανάγει την επικοινωνία σε εμπορική συναλλαγή• όπως και να το κάνουμε, όμως, η τηλεόραση δεν ευθύνεται για τη χρήση ή την κατάχρηση που της γίνεται. Από την άλλη πρέπει να το παραδεχτούμε: αυτό το λατρεμένο τοτέμ της εποχής μας είναι το μέσον που χρησιμοποιείται με μεγάλη επιτυχία για να επιβληθούν, στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, τα είδωλα, οι μύθοι και τα όνειρα που σχεδιάζουν οι μηχανικοί των αισθημάτων και που παράγουν μαζικά τα εργοστάσια των ψυχών.

 

Advertisements