ες3images

Είναι κοινή διαπίστωση πολλών υπευθύνων και πνευματικών ανθρώπων τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας ότι η ιστορική ελληνική γλώσσα απειλείται. Καθημερινά είναι τα κρούσματα ακηδίας και απαιδευσίας, και διαρκώς βρισκόμαστε αντιμέτωποι με παραδείγματα κακοποίησης της σημασίας λέξεων και εκφράσεων στον γραπτό και τον προφορικό λόγο.

Οι αρμόδιοι αμελούν να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα, παρόλο που οι αιτίες του φαινομένου δεν τους είναι άγνωστες: είναι φυσικά η φθοροποιός επαφή των ομιλητών με τα αρχαία και με την καθαρεύουσα, η οποία υπονομεύει το γλωσσικό αισθητήριο ιδίως της γριάς γενιάς. Γι’ αυτό εξάλλου και φαινόμενα ασυνταξίας, ακυρολεξίας και πλήθους άλλων ελαττωματικών εκφράσεων αφθονούν ιδίως στο λόγο εκείνων που είναι περισσότερο απ’ όλους εκτεθειμένοι στη βλαβερή επίδραση παλαιότερων μορφών της ελληνικής. Και πάνω απ’ όλα φυσικά των ορθόδοξων ιερέων.

Ας πάρουμε για παράδειγμα την πρόσφατη ανακοίνωση του Μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ με την οποία επιχείρησε να νουθετήσει τα μέλη του νομοθετικού σώματος, εξαπολύοντας εναντίον τους απειλές για το τι θα συμβεί εάν ψηφίσουν κατά έναν συγκεκριμένο τρόπο σε σχέση με κάποιο νομοσχέδιο.

Το περιεχόμενο της ανακοίνωσης δεν θα μας απασχολήσει εδώ. Εξάλλου, τι μένει να πούμε γι’ αυτό; Όλοι ξέρουμε ότι η προσπάθεια επηρεασμού της νομοθετικής διαδικασίας στην Ελλάδα με νουθεσίες και απειλές προς τους βουλευτές αποτελεί πάγιο και αυτονόητο δικαίωμα της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Ελλάδος, κατοχυρωμένο και στο Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας, το οποίο ως γνωστόν, ακόμη και μετά από τόσες αναθεωρήσεις και μεταγλωττίσεις, εξακολουθεί να εξαγγέλλεται εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος.

Αφήνοντας λοιπόν κατά μέρος τα καθήκοντα και τα δικαιώματα του σεπτού ιεράρχη, θα ασχοληθούμε με τη γλώσσα του.

Το σύμφωνο συμβίωσης, μας λέει η ανακοίνωση, μετατρέπει το ανθρώπινο πρόσωπο σε χρηστικό αντικείμενο και μάλιστα υποκείμενο δικαιοπρακτικής ενέργειας.

Είναι προφανές το γλωσσικό λάθος: το υποκείμενο εδώ εμφανίζεται ως μία υποπερίπτωση του αντικειμένου, εφόσον εισάγεται αμέσως μετά απ’ αυτό με ένα «και μάλιστα» –έκφραση που χρησιμοποιούμε μόνο όταν ακολουθεί ένας προσδιορισμός που είναι στενότερη έννοια από την προηγούμενη. Οι δύο έννοιες όμως που χρησιμοποιούνται εδώ δεν έχουν σχέση υπερσυνόλου προς υποσύνολο, αλλά έχουν μηδενική τομή. Δεν θα έλεγε π.χ. ποτέ ο σεπτός γέρων «Χριστιανός, και μάλιστα Ταλιμπάν».

Είναι όμως άραγε μόνο γλωσσικό το πρόβλημα; Όπως πολύ σωστά έλεγε και ο Βιτγκενστάιν, παραφράζοντας κάπως ανακριβώς τον Μπαμπινιώτη, τα όρια της γλώσσας είναι τα όρια του κόσμου μου. Η συγκεχυμένη έκφραση τις περισσότερες φορές προδίδει συγκεχυμένη νόηση.

Εν προκειμένω, δεν είναι τυχαίο ότι το λάθος του γέροντος συνίσταται σε μία σύγχυση μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου, δύο βασικών δηλαδή νομικοπολιτικών κατηγοριών της νεωτερικότητας. Την ίδια εξάλλου σύγχυση μαρτυρεί ο ισχυρισμός ότι το ανθρώπινο πρόσωπο «μετατρέπεται» σε υποκείμενο δικαιοπρακτικής ενέργειας, σαν αυτό να είναι κάτι αρνητικό και επικίνδυνο, τη στιγμή που σε όλα τα σύγχρονα νομικά συστήματα το ανθρώπινο πρόσωπο είναι, και οφείλει να είναι, υποκείμενο δικαιοπρακτικής ενέργειας. (Σε άλλα, προνεωτερικά συστήματα δεν ήταν, και μπορούσε να αποτελεί αντικείμενο δικαιοπρακτικής ενέργειας –να αγοράζεται και να πουλιέται).

Η σύγχυση λοιπόν αυτή είναι τυπική για άτομα τα οποία, όπως οι γέροι μας –αλλά δυστυχώς όχι μόνο αυτοί- είναι εκτεθειμένα στην επίδραση αρχαϊκών γλωσσικών μορφών, Οι μορφές αυτές αναπόφευκτα φέρουν μαζί τους νοοτροπίες και συστήματα σκέψης, τα οποία διαβιβρώσκουν τη σκέψη των γέρων μας, τους αποπροσανατολίζουν και δεν τους εξοπλίζουν κατάλληλα ώστε να πορευθούν με επιτυχία στον σύγχρονο κόσμο.

Ήρθε λοιπόν η στιγμή οι αρμόδιοι να αντλήσουν τα συμπεράσματά τους και να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα ώστε να προστατεύσουν τη γριά γενιά –και όλη την ελληνική κοινωνία- απομακρύνοντας από την εκπαίδευση τη φθοροποιό επίδραση της μονοεθνικής (για να μην πούμε της προεθνικής) ελίτ.

Πηγή : Nomadic universality