Επιμέλεια για την ΕΛ.Λ.Α.Σ. : Οnario

Συνεχίζουμε τον 4ο κύκλο μαθημάτων με το 13ο μάθημα  από το βιβλίο του Ουρουγουανού συγγραφέα και φιλοσόφου Εντουάρντο Γκαλεάνο, «Ένας κόσμος ανάποδα» (πατήστε εδώ για να δείτε όλες τα μαθήματα) που κυκλοφορεί  από τις ‘Εκδόσεις Πιρόγα’ σε μετάφραση της ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΖΑΚΟΠΟΥΛΟΥEduardo Galeano “Patas arriba” 1998. Oι παρουσίασεις αυτές αντιστοιχούν σε 18 μαθήματα ενταγμένα σε 6 κύκλους.

4ος Κύκλος  –  Η ατιμωρησία του ιερού κινητήρα

Σελίδες 251 – 267,  Μάθημα 13ο : Η ατιμωρησία του ιερού κινητήρα


Τα ανθρώπινα δικαιώματα υπο­βαθμίζονται μπροστά στα δικαιώ­ματα των μηχανών. Οι πόλεις, και κυρίως οι πόλεις του Νότου, γίνονται ολοένα και πιο αφιλόξενες για τους ανθρώπους. Τα αυτοκίνητα, χωρίς κανένα φόβο τιμωρίας, ιδιοποιούνται το χώρο των ανθρώπων, δηλητηριάζουν την ατμόσφαιρα και συ­χνά δολοφονούν τους παρείσακτους που εισβάλουν στην κατακτηθείσα από αυτά επικράτεια. Σε τι διαφέρει η βία που σκο­τώνει με τον κινητήρα, από τη βία που σκοτώνει με μαχαίρι ή με σφαίρες;

Το Βατικανό και οι λειτουργίες του

vatikΤο τέλος του αιώνα μας περιφρονεί τις δημόσιες συγκοινω­νίες. Όταν ο εικοστός αιώνας συμπλήρωνε τα μισά χρόνια της ζωής του, οι Ευρωπαίοι χρησιμοποιούσαν τρένα, λεωφορεία, με­τρό και τραμ για τα τρία τέταρτα των μετακινήσεων τους. Σήμερα στην Ευρώπη το ποσοστό έχει πέσει στο ένα τέταρτο. Ποσο­στό μεγάλο, αν το συγκρίνουμε με το αντίστοιχο των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, όπου οι δημόσιες συγκοινωνίες καλύ­πτουν μόνο το πέντε τοις εκατό των συνολικών μετακινήσεων και, ουσιαστικά, στις περισσότερες πόλεις έχουν εξαλειφθεί.

Ο Χένρι Φορντ και ο Χάρβεϊ Φάιερστοουν ήταν, τη δεκα­ετία του είκοσι, δυο πολύ καλοί φίλοι και είχαν, αμφότεροι, πο­λύ καλές σχέσεις με την οικογένεια Ροκφέλερ. Αυτή η αμοιβαία στοργή κατέληξε σε μια συμμαχία δυνάμεων που είχε άμεση σχέση με την α­πόσυρση των σιδηροδρόμων και τη δημιουργία ενός απέραντου δικτύου εθνικών ο­δών, οι οποίες στη συνέχεια μετατράπηκαν σε αυτοκινητό­δρομους σε όλη τη βορειοαμερικανική επικράτεια. Με το πέρασμα των χρόνων η εξουσία των κατασκευα­στών αυτοκινήτων, των κα­τασκευαστών ελαστικών και των βιομηχανιών πετρελαί­ου γινόταν ολοένα και πιο ασφυκτική, τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και στον υπό­λοιπο κόσμο. Οι μισές από τις εξήντα μεγαλύτερες εταιρίες του κόσμου ανήκουν σ’ αυτή την αγία συμμαχία ή λειτουργούν για λογαριασμό της.

Το ύψιστο σημείο της ακμής στο τέλος του αιώνα: οι Ηνωμένες Πολιτείες συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο αριθμό αυτο­κινήτων στον κόσμο καθώς και το μεγαλύτερο αριθμό όπλων. Έξι, έξι, έξι: από τα έξι δολάρια που ξοδεύει ο μέσος πολίτης, το ένα το αφιερώνει στο αυτοκίνητο· από τις έξι ώρες της ζω­ής του, τη μία την αφιερώνει στο να ταξιδεύει με το αυτοκίνη­το, ή στο να δουλεύει για να το πληρώσει, και από κάθε έξι θέ­σεις εργασίας η μία έχει άμεση ή έμμεση σχέση με το αυτοκί­νητο και άλλη μία έχει σχέση με τη βία και τις βιομηχανίες της. Όσο περισσότεροι άνθρωποι δολοφονούνται από αυτοκίνητα ή όπλα και όσο περισσότερη φύση αφανίζεται, τόσο περισσό­τερο αυξάνεται το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν.

Φυλαχτό για να μη νιώθεις απροστάτευτος ή πρόσκληση σε έγκλημα; Το εμπόριο αυτοκινήτων έχει πολλά κοινά σημεία με το εμπόριο όπλων και μάλιστα θα μπορούσε κανείς δικαίως να πει ότι αποτελεί μέρος του: για τους περισσότερους θανά­τους των νέων ευθύνονται τα αυτοκίνητα και ακολουθούν τα πυροβόλα όπλα. Σε οδικά ατυχήματα σκοτώνονται και τραυ­ματίζονται, κάθε χρόνο, περισσότεροι Αμερικανοί από όσους σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια του πο­λέμου του Βιετνάμ, Σε πολλές πολιτείες η άδεια οδήγησης εί­ναι το μοναδικό πιστοποιητικό που απαιτείται για να μπορέσει κανείς να αγοράσει ένα αυτόματο πολυβόλο και να αρχίσει να τρομοκρατεί με πυροβολισμούς όλη τη γειτονιά. Αλλά δεν είναι μόνο αυτή η χρησιμότητα της άδειας οδήγησης. Χρειάζεται επίσης για τις αγοραπωλησίες με επιταγές, την υπογραφή συμ­βολαίων και γενικά για οποιαδήποτε γραφειοκρατική διαδι­κασία. Η άδεια οδήγησης αντικαθιστά το δελτίο ταυτότητας· τα αυτοκίνητα είναι αυτά που παρέχουν ταυτότητα στους ανθρώ­πους.

Ο Παράδεισος

openquote1Αν συμμορφωθούμε προς τας υποδείξεις τότε εγγυημένα θα βλέπουμε όλοι τις ίδιες εικόνες, θα ακούμε όλοι τους ίδιους ήχους, θα φοράμε τα ίδια ρούχα, θα τρώμε όλοι τα ίδια χάμπουργκερ και θα είμαστε όλοι μόνοι μες στην ίδια μοναξιά, μέσα σε σπίτια ίδια, σε γειτονιές ίδιες, σε πόλεις ίδιες, όπου όλοι θα αναπνέουμε την ίδια βρόμα και θα υπη­ρετούμε τα αυτοκίνητα μας με την ίδια προσήλωση και θα ανταποκρινόμαστε στις διαταγές των ίδιων μηχανών σε έναν κόσμο που θα είναι θαυμαστός για όποιον δεν έχει ούτε πόδια ούτε φτερά ούτε ρίζες.closequote1

Οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιούν μία από τις πιο φτηνές βενζίνες του κόσμου, χάρη στους σεΐχηδες με τα μαύρα γυαλιά, τους κωμικούς βασιλιάδες και άλλους συμμάχους της δημοκρατίας που άλλο δεν κάνουν παρά να ξεπουλούν το πετρέλαιο, να παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και να αγοράζουν αμερικανικά όπλα.

oilyΣύμφωνα με τους υπολογισμούς του Worldwatch Institute, αν συνυπολογίζαμε τις οικολογικές καταστροφές και άλλες έμ­μεσες ζημίες, η τιμή της βενζίνης θα έπρεπε τουλάχιστον να δι­πλασιαστεί. Η βενζίνη στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι τρεις φορές φτηνότερη από την Ιταλία, που κατέχει τη δεύτερη θέση στη λίστα των χωρών με τα περισσότερα αυτοκίνητα. Ένας Αμερικανός καταναλώνει, κατά μέσο όρο, τέσσερις φορές πε­ρισσότερα καύσιμα από έναν Ιταλό, όπερ έδει δείξαι.

Αυτή η αυτιστική κοινωνία των Ηνωμένων Πολιτειών πα­ράγει το ένα τέταρτο των τοξικών αερίων που μολύνουν περισ­σότερο την ατμόσφαιρα. Παρότι τα αυτοκίνητα που διψούν για βενζίνη είναι κατά ένα μεγάλο μέρος υπεύθυνα γι’ αυτή την κα­ταστροφή, οι πολιτικοί εγγυώνται την ασυλία τους ανταλλάσ­σοντας την με χρήματα και ψήφους. Κάθε φορά που κάποιος τρελός προτείνει να αυξηθούν οι φόροι της βενζίνης, οι big three του Ντητρόιτ (General Motors, Ford και Chrysler) βάζουν τις φωνές και, για ευρύτερη λαϊκή απήχηση, εξαπολύουν εκστρα­τείες εκατομμυρίων καταγγέλλοντας τη σοβαρή απειλή κατά της ελευθερίας του πολίτη. Κι αν κανένας πολιτικός προσβληθεί από τον ιό της αμφιβολίας, οι εταιρίες εφαρμόζουν την αλάν­θαστη θεραπεία κατά αυτής της ασθένειας: όπως απέδειξε κά­ποτε το περιοδικό Newsweek, «η σχέση ανάμεσα στο χρήμα και την πολιτική είναι τόσο οργανική, που το να προσπαθήσει κα­νείς να την αλλάξει θα ήταν σαν να ζητούσε από ένα χειρούρ­γο να κάνει στον εαυτό του εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς.»

Είναι πολύ σπάνιο φαινόμενο να βρεθεί ένας δημοκρατικός ή ρεπουμπλικάνος πολιτικός, ικανός να προσβάλλει καθ’ οιον­δήποτε τρόπο τον εθνικό τρόπο ζωής, που στηρίζεται στη λα­τρεία των μηχανών και στη σπατάλη των φυσικών πόρων του πλανήτη. Αυτός ο τρόπος ζωής που έχει επιβληθεί σαν παγκό­σμιο πρότυπο, και ταυτίζει την ανάπτυξη του ανθρώπου με την οικονομική ανάπτυξη, κάνει θαύματα· η διαφήμιση αναλαμβάνει να εκθειάσει και να διαδώσει αυτά τα θαύματα και όλος ο κόσμος θέλει να τα απολαύσει. Στις Ηνωμένες Πολιτείες ο καθένας μπορεί να κάνει πραγματικότητα το όνειρο ενός δικού του αυτοκινήτου και πολλοί άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να αλλάζουν το αυτοκίνητο τους συχνά. Κι αν τα χρήματα δε φτά­νουν για το τελευταίο μοντέλο, αυτή η κρίση ταυτότητας μπορεί να ξεπεραστεί μέσω των ειδικών σπρέι που προσφέρει η αγορά για να δίνουν μια μυρωδιά καινούργιου στο σαράβαλο που αγόρασαν πριν τρία ή τέσσερα χρόνια.

Πανικός του γήρατος: τα γηρατειά, σαν το θάνατο, ταυτί­ζονται με την αποτυχία. Το αυτοκίνητο, υπόσχεση για αιώνια νεότητα, είναι το μοναδικό σώμα που μπορεί να αγοραστεί. Αυτό το μηχανικό σώμα τρώει βενζίνη και λάδια στα εστιατό­ρια του, διαθέτει φαρμακείο για να παίρνει τα φάρμακα του και νοσοκομείο όπου, αφού το ελέγξουν και βγάλουν τη διά­γνωση, το θεραπεύουν. Έχει επίσης το υπνοδωμάτιο του για να ξεκουράζεται και το νεκροταφείο του για όταν πεθάνει.

Η φυγή

openquote1Κάτω από την άσφαλτο, μέσα στους υπονόμους της πό­λης Κόρντομπα στην Αργεντινή, έχουν φτιάξει το σπίτι τους συμμορίες εγκαταλελειμμένων παιδιών. Πότε πότε ανεβαίνουν πάνω στους δρόμους και αρπάζουν τσάντες και πορτοφόλια. Αν η αστυνομία δεν τα πιάσει και δεν τα μαυρίσει στο ξύλο, αγοράζουν με τα λάφυρα πίτσες και μπίρες και τις μοιράζονται. Αγοράζουν όμως και διαλυτι­κό για να σνιφάρουν.

Η δημοσιογράφος Μάρτα Πλατία τα ρώτησε τι αισθά­νονται όταν φτιάχνονται.

Ένα από τα παιδιά είπε ότι γύριζε το δάχτυλο του γύ­ρω γύρω κι έτσι δημιουργούσε άνεμο: σημάδευε ένα δέ­ντρο με το δάχτυλο του και το δέντρο, λόγω του ανέμου που του έστελνε, άλλαζε θέση.

Ένα άλλο παιδί διηγήθηκε ότι το πάτωμα γέμιζε με αστέρια και ότι αυτό πέταγε στον ουρανό που ήταν πα­ντού ολόγυρα του· είχε ουρανό πάνω, ουρανό κάτω, ουρα­νό στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα.

Κι ένα τρίτο παιδί είπε ότι καθόταν μπροστά σε μια μηχανή, την πιο ακριβή και αεροδυναμική μηχανή της πό­λης, κι έτσι, κοιτάζοντας την, γινόταν αυτός ο ιδιοκτήτης της μηχανής και κοιτάζοντας την ξανά και ξανά αισθανό­ταν να τρέχει με τη μηχανή, με πολύ μεγάλη ταχύτητα ενώ η μηχανή μεγάλωνε και άλλαζε χρώματα.closequote1

Υπόσχεται ελευθερία στους ανθρώπους, γι’ αυτό και οι αυ­τοκινητόδρομοι λέγονται freeways, ελεύθεροι δρόμοι, ωστόσο δρα σαν πλανόδιο κλουβί. Όσο προοδεύει η τεχνολογία τόσο αυξάνονται οι εργάσιμες ώρες των ανθρώπων, χρόνο με το χρόνο όμως αυξάνονται και οι ώρες που απαιτούνται για τις με­τακινήσεις από και προς την εργασία, λόγω της κυκλοφοριακής συμφόρησης που υποχρεώνει τους οδηγούς να προχωρούν με δυσκολία και τους τσακίζει τα νεύρα: ζούμε μέσα στο αυτοκί­νητο και δεν μπορούμε να ξεφύγουμε. Driveby shooting: Χωρίς να βγεις από το αυτοκίνητο, τρέχοντας με υπερβολική ταχύτη­τα, μπορείς να πατήσεις τη σκανδάλη, να πυροβολήσεις κι όποιον πάρει ο χάρος, όπως συμβαίνει πολλές φορές τη νύχτα στο Λος Άντζελες.

Drivethru teller, drivein restaurant: χωρίς να βγεις από το αυτοκίνητο μπορείς να πάρεις λεφτά από την τρά­πεζα και να φας χάμπουργκερ. Και χωρίς να βγεις από το αυ­τοκίνητο μπορείς, επίσης, να παντρευτείς, drivein marriage: στο Ρίνο της Νεβάντα, το αυτοκίνητο μπαίνει κάτω από μια αψίδα με πλαστικά λουλούδια, από ένα παραθυράκι εμφανίζεται ο μάρτυρας και από ένα άλλο ο πάστορας ο οποίος, με τη Βίβλο στο χέρι, σας ενώνει με τα ιερά δεσμά του γάμου˙ και στην έξοδο μια υπάλληλος, με φτερά και φωτοστέφανο, παραδίδει το πιστοποιητικό γάμου και παραλαμβάνει το φιλοδώρημα, που λέγεται love donation.

Δικαιώματα και υποχρεώσεις

openquote1Μολονότι για την πλειοψηφία των Λατινοαμερικάνων το αυτοκίνητο δεν είναι δικαίωμα, όλοι έχουν την υποχρέ­ωση να πληρώνουν για το δικαίωμα των λίγων. Στους χίλι­ους κατοίκους της Αϊτής, οι πέντε μόνο κυκλοφορούν επο­χούμενοι αλλά η Αϊτή αφιερώνει το ένα τρίτο του συναλ­λάγματος της στην εισαγωγή οχημάτων, ανταλλακτικών και βενζίνης. Το ένα τρίτο του συναλλάγματος του αφιερώνει επίσης το Ελ Σαλβαδόρ, όπου τα μέσα μαζικής συγκοινω­νίας είναι τόσο άθλια και επικίνδυνα που ο κόσμος ονο­μάζει τα λεωφορεία κινούμενα φέρετρα. Σύμφωνα με τον Ρικάρντο Ναβάρο, έναν ειδήμονα σ’ αυτά τα θέματα, τα χρήματα που δαπανά κάθε χρόνο η κυβέρνηση της Κολομ­βίας για να επιδοτεί τη βενζίνη, θα επαρκούσαν για να χα­ρίσει δυόμισι εκατομμύρια ποδήλατα στο λαό.closequote1

Το αυτοκίνητο, σώμα αγοραίο, κινείται στη θέση του αν­θρώπινου σώματος που παραμένει σε ηρεμία και παχαίνει˙ το μηχανικό σώμα έχει περισσότερα δικαιώματα από το σώμα με σάρκα και οστά. Όπως όλοι γνωρίζουμε, τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει ένας ιερός πόλεμος κατά της καταραμένης συνή­θειας του καπνίσματος. Σε ένα περιοδικό είδα μια διαφήμιση τσιγάρων και από κάτω υπήρχε η υποχρεωτική προειδοποίηση περί της απειλής της δημόσιας υγείας. Η λεζάντα έλεγε: Ο κα­πνός του τσιγάρου περιέχει μονοξείδιο τον άνθρακα. Ωστόσο, στο ίδιο περιοδικό υπήρχαν διάφορες διαφημίσεις αυτοκινή­των αλλά σε καμία δεν υπήρχε προειδοποίηση για τα σχεδόν αόρατα καυσαέρια των αυτοκινήτων, που περιέχουν πολύ πε­ρισσότερο μονοξείδιο του άνθρακα. Οι άνθρωποι δεν επιτρέ­πεται να καπνίζουν, τα αυτοκίνητα επιτρέπεται.

ENVIRONMENT Emissions 1Με τις μηχανές συμβαίνει ό,τι συνήθως συμβαίνει με τους θεούς: γεννιούνται στην υπηρεσία των ανθρώπων, για να εξορ­κίζουν μαγικά το φόβο και τη μοναξιά, και καταλήγουν να βάζουν τους ανθρώπους στην υπηρεσία τους. Η θρησκεία του αυ­τοκινήτου, με Αγία Έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες, κάνει όλο τον κόσμο να πέφτει στα γόνατα: η διάδοση της είναι κατα­στροφική· οι απομιμήσεις αναπαράγουν μέχρι τρέλας τα μειο­νεκτήματα του πρωτοτύπου.

Στους λατινοαμερικανικούς δρόμους κυκλοφορεί ένα μι­κρό τμήμα της παγκόσμιας παραγωγής αυτοκινήτων, ωστόσο στη Λατινική Αμερική βρίσκονται ορισμένες από τις πόλεις με τη μεγαλύτερη μόλυνση στον κόσμο. Στο Νότο, οι δομές της κληρονομικής ανισότητας και οι άγριες κοινωνικές αντιθέσεις έχουν δημιουργήσει πόλεις που μεγαλώνουν εντελώς ανεξέλε­γκτα· πελώριες και βίαιες τερατουπόλεις: η εισαγωγή της πί­στης στο θεό των τεσσάρων τροχών, και η ταύτιση της δημο­κρατίας με την κατανάλωση, έχουν πιο καταστρεπτικά αποτε­λέσματα από οποιοδήποτε βομβαρδισμό.

Ποτέ τόσοι πολλοί δεν υπέφεραν τόσο πολύ για τόσο λί­γους. Τα άθλια μέσα μαζικής συγκοινωνίας και η απουσία δρό­μων για τα ποδήλατα κάνουν σχεδόν υποχρεωτική τη χρήση του ιδιωτικού αυτοκινήτου. Πόσοι όμως μπορούν να έχουν αυτή την πολυτέλεια; Οι Λατινοαμερικάνοι που δεν έχουν δικό τους αυτοκίνητο, και που δε θα μπορέσουν ποτέ να αγοράσουν, ζουν στοιβαγμένοι μες στην κίνηση και πνίγονται στον smog. Τα πεζοδρόμια μικραίνουν ή εξαφανίζονται, οι αποστάσεις μεγαλώνουν, τα αυτοκίνητα διασταυρώνονται μεταξύ τους ολοένα περισσότερο ενώ οι άνθρωποι συναντιούνται μεταξύ τους ολοένα λιγότερο. Το θέμα δεν είναι μόνο ότι τα λεωφορεία εί­ναι λιγοστά· το χειρότερο είναι ότι στις περισσότερες πόλεις της Λατινικής Αμερικής οι μαζικές μετακινήσεις γίνονται με κάτι σαραβαλιασμένα ερείπια, που φτύνουν από τις εξατμί­σεις τους θανατηφόρα σύννεφα καπνού και, αντί να ανακου­φίζουν τη μόλυνση, την αυξάνουν.

Στο όνομα της βιομηχανικής, κυκλοφοριακής και κατανα­λωτικής ελευθερίας, ο αέρας του πλανήτη έχει γίνει αποπνι­κτικός. Το αυτοκίνητο δεν είναι ο μόνος ένοχος για την καθη­μερινή δολοφονία της ατμόσφαιρας, αλλά είναι ο χειρότερος εχθρός των ανθρώπινων όντων, που έχουν πλέον περιοριστεί στην κατηγορία των αστικών όντων. Σε όλες τις πόλεις του πλα­νήτη το αυτοκίνητο παράγει το μεγαλύτερο μέρος του κοκτέιλ των αερίων που προσβάλλει, τους πνεύμονες, τα μάτια και όλα τα άλλα όργανα του σώματος. Παράγει επίσης τον περισσότε­ρο θόρυβο και δημιουργεί εντάσεις που ξεκουφαίνουν τα αυ­τιά και κάνουν τις τρίχες της κεφαλής μας να σηκώνονται. Στο Βορρά είναι κατά κανόνα υποχρεωτικό τα αυτοκίνητα να είναι νέας τεχνολογίας και να χρησιμοποιούν καύσιμα που, αν μη τι άλλο, περιορίζουν κάπως τη μόλυνση που προκαλεί το κάθε όχημα. Το γεγονός αυτό θα μπορούσε να βελτιώσει αρκετά τα πράγματα αν τα αυτοκίνητα δεν πολλαπλασιάζονταν πιο γρή­γορα κι από τα κουνέλια. Στο Νότο όμως η κατάσταση είναι πολύ χειρότερη. Σπάνια ο νόμος επιβάλλει τη χρησιμοποίηση αμόλυβδης βενζίνης και καταλυτικών μετατροπέων κατά κα­νόνα, μάλιστα, στις σπάνιες περιπτώσεις που υπάρχει νόμος, στην πράξη καταστρατηγείται συμφωνά με την παλιά αποικιο­κρατική παράδοση. Με εξασφαλισμένη την ατιμωρησία, τα άγρια υπολείμματα του μόλυβδου μπαίνουν στο αίμα και κα­ταστρέφουν τους πνεύμονες, το συκώτι, τα οστά και την ψυχή.

Αυτό είναι ανέκδοτο

openquote1Σε μια μεγάλη λεωφόρο, κάποιας μεγάλης πόλης της Λατινικής Αμερικής, ένας άνθρωπος περιμένει για να δια­σχίσει το δρόμο. Ριζωμένος στην άκρη του πεζοδρομίου, μπροστά σε ένα ακατάπαυστο ρεύμα αυτοκινήτων, ο πεζός περιμένει δέκα λεπτά, περιμένει είκοσι λεπτά, περιμένει μία ώρα. Κοιτάζει αριστερά, κοιτάζει δεξιά και βλέπει έναν άντρα να κάθεται ακουμπισμένος στον τοίχο και να καπνίζει. Οπότε τον ρωτάει:

—Συγνώμη, τι πρέπει να κάνω για να περάσω απέναντι;

Και ο άλλος του απαντά:

— Δεν ξέρω. Εγώ γεννήθηκα από την εδώ πλευρά του δρόμου.closequote1

Eduardo-Galeano-2Μερικές από τις μεγαλύτερες πόλεις της Λατινικής Αμερι­κής επιβιώνουν χάρη στη βροχή και τον άνεμο, που καθαρίζουν την ατμόσφαιρα ή μεταφέρουν το δηλητήριο κάπου αλλού. Η Πόλη του Μεξικού, η πόλη με το μεγαλύτερο πληθυσμό στον κόσμο, ζει σε μια διαρκή κατάσταση έκτακτης περιβαλλοντικής ανάγκης. Πριν από πέντε αιώνες ένα τραγούδι των Αζτέκων έλεγε:

Ποιος θα μπορέσει ποτέ να πολιορκήσει την Τενοτστιτλάν;

Ποιος θα μπορέσει ποτέ να κλονίσει τα θεμέλια τον ουρανού;

Την πόλη που κάποτε λεγόταν Τενοτστιτλάν την πολιορκεί στις μέρες μας η μόλυνση, τα βρέφη γεννιούνται με μόλυβδο στο αίμα και ένας στους τρεις κατοίκους πάσχει από συχνούς πονοκεφάλους. Οι οδηγίες της κυβέρνησης προς τον πληθυ­σμό, για την αντιμετώπιση των ολέθριων χτυπημάτων της αυ­τοκινούμενης μάστιγας, θυμίζουν πρακτικά μαθήματα για την αντιμετώπιση μιας ενδεχόμενης εισβολής αρειανών. Το 1995, τις λεγόμενες «μέρες μεγάλης περιβαλλοντικής μόλυνσης», η Μητροπολιτική Επιτροπή για την Πρόληψη και τον Έλεγχο της Περιβαλλοντικής Μόλυνσης συνέστηνε στους κατοίκους της μεξικανικής πρωτεύουσας:

να παραμένουν όσο το δυνατόν λιγότερο χρόνο σε εξωτερι­κούς χώρους, να κρατούν κλειστές τις πόρτες, τα παράθυρα και τον εξα­ερισμό και να μη γυμνάζονται από τις 10.00μέχρι τις 16.00.

Εκείνες τις μέρες περισσότερο από μισό εκατομμύριο άν­θρωποι χρειάζονταν, ολοένα και πιο συχνά, κάποιου είδους ια­τρική παρακολούθηση, λόγω αναπνευστικών δυσκολιών, στην περιοχή που κάποτε είχε «την πιο διάφανη ατμόσφαιρα». Στα τέ­λη του 1996 δεκαπέντε αγρότες της πολιτείας Γκερέρο έκαναν διαδήλωση στην πόλη του Μεξικού για να καταγγείλουν κάποι­ες αδικίες: όλοι τους κατέληξαν στο δημόσιο νοσοκομείο

Αυτό δεν είναι ανέκδοτο

openquote11996, Μανάγκουα, οικισμός Λας Κολίνας: νύχτα χα­ράς. Ο καρδινάλιος Ομπάντο, ο πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών, μερικοί υπουργοί της κυβέρνησης και η αφρό­κρεμα της τοπικής κοινωνίας παρευρίσκονται στην τελετή εγκαινίων. Τα ποτήρια υψώνονται στην ευημερία της Νι­καράγουας. Ακούγεται μουσική, ακούγονται ομιλίες.

—Εδώ δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας, έτσι οικο­δομείται η πρόοδος – δηλώνει ο πρέσβης.

—Σαν να είμαστε στο Μαϊάμι – ξερογλείφεται ο καρδι­νάλιος Ομπάντο. Χαμογελώντας μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες η Αυτού Εξοχότης του κόβει την κόκκινη κορδέλα. Ένα καινούργιο βενζινάδικο της Texaco εγκαινιάζεται. Η εταιρία ανακοινώνει ότι τα επόμενα χρόνια θα εγκαταστήσει κι άλλα πρατήρια εξυπηρέτησης.closequote1

Μια άλλη μέρα του 1996, μακριά από εκεί, στο Σάο Πάολο έβρεξε καταρρακτωδώς πάνω από την πόλη. Η κυκλοφορία αυξήθηκε σε τέτοιο βαθμό που δημιουργήθηκε το μεγαλύτερο μποτιλιάρισμα στην ιστορία της χώρας. Ο δήμαρχος Πάουλο Μαλούφ καυχιόταν:

Τα μποτιλιαρίσματα είναι σημάδι προόδου.

Χίλια καινούργια αυτοκίνητα εμφανίζονται κάθε μέρα στους δρόμους του Σάο Πάουλο. Το Σάο Πάουλο αναπνέει τις Κυριακές και ασφυκτιά την υπόλοιπη εβδομάδα· μόνο τις Κυριακές μπορεί κανείς να δει από τα περίχωρα την πόλη, που συ­νήθως καλύπτεται από ένα νέφος αερίων.

Αλλά και ο δήμαρχος του Ρίο ντε Τζανέιρο, ο Λουίς Πάου­λο Κοντέ, εκθείαζε την κυκλοφοριακή συμφόρηση: χάρη σ’ αυ­τή την ευλογία του αστικού πολιτισμού, οι οδηγοί έχουν τη δυ­νατότητα να απολαμβάνουν τις συνομιλίες τους στο ψηφιακό τηλέφωνο, να χαζεύουν στη φορητή τους τηλεόραση ή να ευ­φραίνουν την ακοή τους με κασέτες και cd.

~Στο μέλλον -ανακοίνωσε ο δήμαρχος- μια πόλη χωρίς μποτιλιάρισμα θα είναι βαρετή.

Ενώ οι αρχές του Ρίο ντε Τζανέιρο διατύπωναν αυτή την προφητεία, στο Σαντιάγο της Χιλής έγινε μια οικολογική κατα­στροφή. Τα σχολεία έκλεισαν και οι σταθμοί πρώτων βοηθειών πλημμύρισαν από παιδιά. Στο Σαντιάγο της Χιλής, καταγγέλ­λουν οι οικολόγοι, κάθε παιδί που γεννιέται αναπνέει το ισοδύναμο επτά τσιγάρων ημερησίως και ένα παιδί στα τέσσερα υποφέρει από κάποια μορφή βρογχίτιδας. Μια ομπρέλα μόλυνσης χωρίζει την πόλη από τον ουρανό. Μια ομπρέλα μόλυνσης που η πυκνότητα της διπλασιάστηκε τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια καθώς διπλασιαζόταν και ο αριθμός των αυτοκινήτων,

Χρόνο με το χρόνο, ο αέρας πάνω από την πόλη που λέγεται Μπουένος Λίρες (Ευνοϊκοί Άνεμοι) δηλητηριάζεται με τον ίδιο ρυθμό που αυξάνεται και η δύναμη των αυτοκινήτων, δη­λαδή κατά μισό εκατομμύριο οχήματα το χρόνο.

air-pollution-110224-02Το 1996 ανέρχονταν ήδη σε δεκαέξι οι συνοικίες του Μπου­ένος Λίρες με πολύ επικίνδυνο επίπεδο θορύβου, του συνε­χούς εκείνου βουητού που, σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργά­νωση Υγείας, «μπορεί να δημιουργήσει μη αναστρέψιμες βλά­βες στην υγεία του ανθρώπου». Ο Τσάρλι Τσάπλιν συνήθιζε να λέει. ότι η ησυχία είναι ο χρυσός των φτωχών. Με την πάροδο των χρόνων, όμως αποδείχτηκε ότι η ησυχία είναι προνόμιο των λίγων, που μπορούν να την πληρώσουν.

Η κοινωνία της κατανάλωσης θέλει, να μας επιβάλλει τα δι­κά της σύμβολα εξουσίας και τη δική της μυθολογία για κοι­νωνική άνοδο. Η διαφήμιση μας καλεί να μπούμε στην κυρίαρχη τάξη, χάρη στο μαγικό κλειδάκι που ανοίγει τον κινη­τήρα του αυτοκινήτου: Επιβληθείτε! προστάζει η φωνή που υπαγορεύει τις εντολές της αγοράς, καθώς επίσης: Διατάξτε! αλλά και: Επιδείξτε την προσωπικότητά σας! Κι αν βάλετε έναν τίγρη στη μηχανή σας, όπως έλεγαν οι αφίσες που θυμάμαι από τα παιδικά μου χρόνια, θα είστε πιο γρήγορος και πιο ισχυρός από όλους και θα συνθλίψετε οποιονδήποτε τολμήσει να σταθεί εμπόδιο στο δρόμο σας προς την επιτυχία. Η γλώσ­σα υπηρετεί την απατηλή πραγματικότητα, που η διαφήμιση επινοεί για να πουλάει. Αλλά η αληθινή πραγματικότητα δεν έχει πολλά κοινά σημεία με αυτές τις εμπορικές αλχημείες. Για κάθε δυο παιδιά που γεννιούνται στον κόσμο, γεννιέται και ένα αυτοκίνητο. Αναλογικά, τα αυτοκίνητα γεννιούνται με μεγα­λύτερη συχνότητα από τα παιδιά. Όλα τα παιδιά γεννιούνται με την επιθυμία να αποκτήσουν ένα αυτοκίνητο, δυο αυτοκί­νητα, χίλια αυτοκίνητα. Πόσοι ενήλικες μπορούν να πραγμα­τοποιήσουν τις παιδικές τους φαντασιώσεις; Οι αριθμοί λένε ότι το αυτοκίνητο δεν είναι δικαίωμα, αλλά προνόμιο. Το εί­κοσι τοις εκατό της ανθρωπότητας έχει στην κατοχή του το ογδόντα τοις εκατό των αυτοκινήτων, ενώ το εκατό τοις εκατό της ανθρωπότητας είναι υποχρεωμένο να υποφέρει από τη δη­λητηρίαση της ατμόσφαιρας. Όπως τόσα και τόσα άλλα σύμ­βολα της καταναλωτικής κοινωνίας, το αυτοκίνητο βρίσκεται στα χέρια μιας μειοψηφίας η οποία μετατρέπει τις συνήθειές της σε παγκόσμιες αλήθειες και μας υποχρεώνει να πιστεύουμε ότι ο κινητήρας είναι η μοναδική δυνατή προέκταση του αν­θρώπινου σώματος.

Μολονότι ο αριθμός των αυτοκινήτων συνεχώς αυξάνεται στις λατινοαμερικανικές βαβυλωνίες, εξακολουθεί να είναι μι­κρός σε σχέση με τα κέντρα της παγκόσμιας ευημερίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Καναδάς είχαν το 1995 περισσότερα μηχανοκίνητα οχήματα από όλες τις υπόλοιπες χώρες του κόσμου, πλην της Ευρώπης. Η Γερμανία είχε, εκείνη τη χρονιά, τόσα αυ­τοκίνητα, φορτηγά, φορτηγάκια, τροχόσπιτα και μοτοσικλέτες όσα όλες μαζί οι χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής. Ωστόσο οι τρεις από τους τέσσερις θανάτους που οφείλονται σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα σε όλο τον πλανήτη παρατηρούνται στις πόλεις του Νότου. Κι από τους τρεις που πεθαίνουν, οι δυο είναι πεζοί. Η Βραζιλία έχει τρεις φορές λιγότερα αυτοκίνητα από τη Γερμανία, αλλά έχει και τρεις φορές περισσότερα θύματα. Κάθε χρόνο στην Κολομβία έχουμε έξι χιλιάδες ανθρωπο­κτονίες που λέγονται κυκλοφοριακά ατυχήματα.

Συχνά οι διαφημίσεις προωθούν τα καινούργια μοντέλα των αυτοκινήτων σαν να είναι όπλα. Τουλάχιστον σ’ αυτό η διαφήμιση δεν ψεύδεται: κατά βάθος, το να επιταχύνεις είναι σαν να πυροβολείς, δίνει την ίδια ηδονή και την ίδια αίσθηση εξουσίας. Τα αυτοκίνητα σκοτώνουν ανά τον κόσμο, κάθε χρό­νο, τόσους ανθρώπους όσους σκότωσαν μαζί οι βόμβες της Χι­ροσίμας και του Ναγκασάκι: το 1990 προκάλεσαν πολύ περισ­σότερους θανάτους ή φυσικές αναπηρίες από τους πολέμους ή το AIDS. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Παγκόσμιας Οργά­νωσης Υγείας, το 2020 τα αυτοκίνητα θα καταλαμβάνουν την τρίτη θέση στη λίστα των αιτιών θανάτου ή αναπηρίας· οι πό­λεμοι την όγδοη και το AIDS τη δέκατη.

Το κυνήγι των πεζών ενσωματώνεται στη ρουτίνα της κα­θημερινής ζωής στις μεγάλες πόλεις της Λατινικής Αμερικής, όπου η πανοπλία με τους τέσσερις τροχούς ενισχύει την παρα­δοσιακή υπεροχή των αφεντικών κι αυτών που φέρονται θαρ­ρείς και είναι αφεντικά. Η άδεια οδήγησης ισοδυναμεί με άδεια οπλοφορίας και τους παρέχει το δικαίωμα να σκοτώ­νουν, Συνεχώς πληθαίνουν οι τρελάρες που είναι διατεθειμένοι να συνθλίψουν οποιονδήποτε μπει μπροστά τους. Τα τελευ­ταία χρόνια, τα χρόνια μιας υστερικής ανασφάλειας, στα εγκλήματα που μένουν ατιμώρητα έχουν προστεθεί οι επιθέ­σεις και οι απαγωγές. Το να σταματά κανείς με το αυτοκίνητο του στο κόκκινο φανάρι αποδεικνύεται ολοένα πιο επικίνδυνο και γίνεται ολοένα πιο σπάνια: σε ορισμένες πόλεις το κόκκι­νο φανάρι δίνει τη διαταγή για επιτάχυνση. Οι προνομιούχες μειοψηφίες, καταδικασμένες να ζουν διαρκώς μες στο φόβο, πατάνε το γκάζι για να ξεφύγουν από την πραγματικότητα, από αυτό το πολύ επικίνδυνο πράγμα που παραφυλάει έξω από τα κλειστά παράθυρα του αυτοκινήτου τους.

agesΤο 1992 έγινε στο Άμστερνταμ ένα δημοψήφισμα. Σ’ αυτή την πόλη της Ολλανδίας, στο βασίλειο των ποδηλατών και των πεζών, οι κάτοικοι κατάφεραν να περιορίσουν στο μισό τον ήδη περιορισμένο χώρο κυκλοφορίας των αυτοκινήτων. Τρία χρόνια αργότερα η ιταλική πόλη Φλωρεντία εξεγέρθηκε κατά της αυτοκινητοκρατίας, της δικτατορίας των αυτοκινήτων, και απαγόρεψε την κυκλοφορία των ιδιωτικών αυτοκινήτων σε ολόκληρο το κέντρο της. Ο δήμαρχος ανακοίνωσε ότι όταν θα έχουν αυξηθεί επαρκώς τα τραμ, οι γραμμές του μετρό, τα λεωφορεία και οι πεζόδρομοι, η απαγόρευση θα επεκταθεί σε ολόκληρη την πόλη. Αλλά και τα ποδήλατα θα αυξηθούν αφού, σύμφωνα με τα επίσημα σχέδια, θα μπορεί κανείς να διασχίσει ολόκληρη την πόλη χωρίς κανέναν κίνδυνο, οδηγώντας στους ειδικούς ποδηλατοδρόμους ένα μέσον μεταφοράς που είναι φτηνό, δε στοιχίζει τίποτε, καταλαμβάνει μικρό χώρο, δε δη­λητηριάζει τον αέρα, δεν απειλεί τη ζωή κανενός και το οποίο επινόησε, πριν από πέντε αιώνες ένας κάτοικος της Φλωρε­ντίας, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι.

Εκσυγχρονισμός, μηχανοκρατία: ο θόρυβος από τους κινη­τήρες των μηχανών σκεπάζει τις φωνές που καταγγέλουν αυτό τον τεχνητό πολιτισμό, ο οποίος μας κλέβει την ελευθερία κι ύστερα έρχεται να μας την πουλήσει· εξασθενίζει τα πόδια μας για να μας υποχρεώσει στη συνέχεια να αγοράσουμε αυτοκίνητα και μηχανήματα γυμναστικής. Ο εφιάλτης των πόλεων, όπου τα αυτοκίνητα έχουν τον πρώτο λόγο, έχει επιβληθεί στον κόσμο σαν το μοναδικό δυνατό πρότυπο ζωής. Οι πόλεις της Λατινικής Αμερικής ονειρεύονται να γίνουν σαν το Λος Άντζελες, όπου οκτώ εκατομμύρια αυτοκίνητα ορίζουν τους ανθρώπους. Ελπίζουμε να γίνουμε κάποτε μια γκροτέσκα απομίμηση αυτής της τρέλας. Πέντε αιώνες τώρα, αντί να δημιουργούμε εξασκούμαστε στην απομίμηση. Αφού λοιπόν είμαστε καταδικασμένοι στην απομίμηση, ας επιλέγουμε με λίγο μεγαλύτερη προσοχή τα πρότυπα μας.

* Αυτό το κείμενο αποτελεί απόσπασμα (σελ. 251 – 267) από το βιβλίο «ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΑΝΑΠΟΔΑ» του Εντουάρντο Γκαλεάνο και κυκλοφορεί από τις ‘Εκδόσεις Πιρόγα’ σε μετάφραση της ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΖΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Eduardo Galeano “Patas arriba” 1998

Advertisements